İş sözleşmesi feshedilen işçinin önünde birbirinden farklı takvimlerle işleyen iki süreç vardır: feshin geçersizliğine dayanan işe iade süreci ve ücret nitelikli alacaklara ilişkin talepler. Bu iki hattın karıştırılması, uygulamada en çok hak kaybı doğuran usul hatasıdır.
İşe İade Takvimi Gün Gün İşler
4857 sayılı Kanun kapsamında iş güvencesinden yararlanan işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. 7036 sayılı Kanun bu başvuruyu dava şartı hâline getirdiğinden, doğrudan açılan dava usulden reddedilir. Kararın kesinleşmesinin ardından işçinin on iş günü içinde işverene başvurması, işverenin ise bir ay içinde işe başlatması beklenir; bu sürelerin kaçırılması tazminat rejimini tümüyle değiştirir.
Fazla Mesai Talebi Neden Ayrı Yürütülür?
Fazla çalışma ücreti, feshin geçerli olup olmadığından bağımsız bir alacaktır. Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır ve her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir. Yıllık fazla çalışma süresi bakımından üst sınır bulunduğu gibi, işçinin yazılı onayı da ayrıca aranır. Bu talepler işe iade davasının konusu değildir; ayrı bir alacak davasına konu edilir ve kendi arabuluculuk sürecine tabidir.
İspatı Belirleyen Belgeler
- Puantaj kayıtları, giriş-çıkış turnike verileri ve vardiya çizelgeleri
- Bordroda fazla mesai tahakkuku bulunup bulunmadığı; tahakkuk varsa ödemenin banka kaydıyla eşleşmesi
- Kurumsal yazışmalar, görev talimatları ve mesai dışı gönderilen elektronik iletiler
- Aynı bölümde çalışan tanık beyanları ve çalışma düzenine ilişkin anlatımları
İmzalı bordroda fazla mesai tahakkuku yer alıyor ve işçi itiraz kaydı düşmemişse, o döneme ilişkin talep bakımından aleyhe bir karine doğar. Bu karine yalnızca yazılı belge ile aşılabilir; bu nedenle bordro imzalanırken çekince konulması sonradan telafi edilemeyen bir ayrıntıdır.
Adım Adım Uygulama Sırası
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi belgeyle sabitlenir; bir aylık süre bu tarihten hesaplanır.
- İşe iade için arabuluculuk başvurusu yapılır; tutanak içeriği talebi doğru yansıtacak biçimde denetlenir.
- Ücret alacakları için ayrı bir arabuluculuk süreci planlanır ve talep kalemleri tek tek yazdırılır.
- Fazla çalışma iddiası, hafta hafta hesap tablosuna dönüştürülür.
- Bilirkişi raporundaki hakkaniyet indirimi ve kabul edilen çalışma düzeni, süresinde ve gerekçeli biçimde itiraza konu edilir.
Gözden Kaçan Yan Başlıklar
Çalışma koşullarının 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerle bağlantısı, özellikle sağlık raporu ve iş kazası bulunan dosyalarda ayrıca değerlendirilmelidir. Prim ve hizmet bildirimlerine ilişkin uyuşmazlıklar ise 5510 sayılı Kanun çerçevesinde Kurumla ilişkilendirilir ve farklı bir usule tabidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Çalışma düzeni, iş yerindeki işçi sayısı ve kayıtların durumu sonucu belirgin biçimde etkileyebileceğinden, fesih bildirimini aldıktan sonra vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme alınması önerilir.