Mobbing iddiaları, iş hukukunun hem en çok konuşulan hem de usul yönünden en çok hata yapılan başlıklarındandır. Bu rehber 4857, 7036, 6331 ve 5510 sayılı düzenlemelerin kesiştiği alanda, sistematik baskıya maruz kalan çalışanın hangi adımı hangi makam önünde atması gerektiğine ve bir aylık sürenin tam olarak nerede devreye girdiğine odaklanır.
Aynı Olay, Birbirinin Yerine Geçmeyen Üç Kanal
Mobbing anlatısı tek bir dosyada değil, birbirinden bağımsız işleyen kanallarda değerlendirilir:
- İş mahkemesi: manevi tazminat, fark alacaklar, haklı fesih sonuçları ve iş güvencesi kapsamındaki işe iade talebi.
- Çalışma birimi denetimi: iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ile çalışma koşullarına dair idari inceleme; bu yol çalışana doğrudan tazminat kazandırmaz.
- Cumhuriyet başsavcılığı: davranışlar hakaret, tehdit veya taciz gibi bağımsız bir suç oluşturuyorsa ceza soruşturması.
En sık görülen hata, ihbar hattına veya idari şikâyet sistemine yapılan başvurunun dava yerine geçtiğinin sanılmasıdır. İdari şikâyet, iş mahkemesi önünde işleyen süreleri durdurmaz.
Bir Aylık Süre Nerede Başlar?
Mobbing çoğu zaman fesihle sonuçlanır ve asıl süre baskısı fesihten sonra doğar. İş güvencesi kapsamındaki çalışan bakımından işe iade talebi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmasını gerektirir. Bu adım atlanıp doğrudan dava açılırsa dosya esasa girilmeden usulden reddedilir. Çalışanın mobbing nedeniyle kendisi haklı fesih yapıyorsa, dayanak olayı öğrenmesinden sonra işleyen kısa süre içinde iradesini açıklaması ve fesih bildiriminde gerekçeyi somut biçimde yazması gerekir; sonradan eklenen gerekçeler ispat açısından zayıf kalır.
Yanlış Merci Seçiminin Somut Bedeli
Yanlış merci yalnızca zaman kaybı değildir. Görevsizlik veya usulden ret kararı çıktığında, arabuluculuk şartına bağlı taleplerde süre çoktan tükenmiş olabilir. Ayrıca idari şikâyet dosyasına verilen ifadeler daha sonra dava dosyasına yansır; erken ve dağınık anlatım, karşı tarafa çelişki iddiası için zemin hazırlar.
Delil Sırası: Önce Kayıt, Sonra Tanık
- Yazışma, görev değişikliği bildirimi, performans notu ve izin talepleri tarih sırasıyla tek dosyada toplanır.
- Sağlık başvuruları ve rapor kayıtları, olay tarihleriyle eşleştirilir.
- Tanık listesi, olayların tümüne değil belirli tarihlerdeki somut davranışlara tanıklık edecek şekilde kurulur.
- İşyerinde tutulan tutanak ve savunma istem yazıları, karşı anlatımı önceden görmek için ayrıca değerlendirilir.
Mobbingde tek bir olay değil, süreklilik ve sistematiklik aranır. Bu nedenle kronolojik tablo, ayrık delil yığınından daha güçlüdür.
Başvuru Öncesi Kısa Kontrol
- Fesih var mı, varsa bildirim tarihi tebliğ belgesiyle sabit mi?
- Talep işe iade mi, tazminat mı, ikisi birden mi?
- Arabuluculuk şartına tabi kalemler ayrıştırıldı mı?
- Ceza boyutu ayrıca değerlendirilecek mi?
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; her dosyanın fesih tarihi, işyeri büyüklüğü ve belge durumu sonucu değiştirebilir. Süreye bağlı hak kayıplarını önlemek için başvuru yapılmadan önce dosyanın bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi yerinde olur.