Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava, çoğu zaman kaybedilmeden önce usul aşamasında sonuçlanır. 5510, 7036, 4857 ve 6331 sayılı düzenlemeler ekseninde hazırlanan bu rehber, Kurum işlemlerine karşı izlenecek yolu, zorunlu ön başvuruyu ve görevli mahkemenin seçimini konu alır.
Önce Kuruma Başvuru Zorunludur
Kurumun işlemine karşı doğrudan dava açılamaz. Öncelikle Kuruma başvurulması gerekir ve bu başvuru bir dava şartı niteliğindedir. Kurumun başvuruya kanunda öngörülen süre içinde yanıt vermemesi hâlinde talep reddedilmiş sayılır ve dava yolu açılır. Bu adımı atlayarak açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir; bu sırada geçen süre alacak kalemleri bakımından ciddi kayıp doğurabilir.
İdare Mahkemesi Değil, İş Mahkemesi
Kurum bir kamu kuruluşu olduğundan, işlemlerine karşı idari yargıya başvurulacağı sanılır. Oysa sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yanlış yargı düzenine yapılan başvuru, görev ret kararıyla sonuçlanır ve dosya baştan kurgulanmak zorunda kalır. Hizmet tespiti taleplerinde ayrıca Kurumun davada yer alması gerekir; bu husus gözden kaçtığında karar sonradan sakatlanabilir.
Arabuluculuk Her Uyuşmazlıkta Gerekmez
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıyken, Kurumla arasındaki uyuşmazlıklarda uygulanacak yol farklıdır. Aynı dilekçede hem işverene hem Kuruma yönelik talepler bulunuyorsa, her talep için dava şartının ayrı ayrı kontrol edilmesi gerekir. Bu ayrımın yapılmaması, dosyanın bir kısmının usulden reddine yol açar.
Hizmet Tespiti Dosyasında Delil Düzeni
- İşe giriş ve çıkış bildirgeleri ile hizmet dökümü karşılaştırılır.
- Ücret ödemelerine ait banka kayıtları dönem dönem listelenir.
- İşyeri sicil kayıtları, denetim raporları ve varsa müfettiş tutanakları istenir.
- Tanıklar, aynı işyerinde ve aynı dönemde çalışmış kişiler arasından seçilir; komşu işyeri kayıtları ayrıca değerlendirilir.
- Meslek hastalığı veya iş kazası boyutu varsa, sağlık kurulu raporları ile olay tutanakları ayrı dosyada toplanır.
Sürelerin Birlikte İzlenmesi
Kuruma başvuru tarihi, cevap tarihi, zımnen ret tarihinin oluştuğu gün ve dava açma günü tek bir tabloda tutulmalıdır. Ayrıca prim borcu veya idari para cezası bildirimleri geldiğinde bunlara karşı öngörülen kısa itiraz süreleri, tespit davasının takviminden bağımsız işler.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sigortalılık statüsü, çalışılan dönem ve işlemin niteliği izlenecek yolu değiştirdiğinden, Kuruma başvuru yapılmadan önce dosyanın hukuki değerlendirmeden geçirilmesi hak kaybını önler.