Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, KVKK sistematiğinde tek başına her şeyi meşrulaştıran bir araç değildir. 6698 sayılı Kanun, rızanın belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle açıklanmış olmasını arar. Bu üç unsurdan biri eksikse, alınmış görünen rıza hukuki değerini yitirir. Aşağıda, ihlal iddiasının hangi sırayla ve hangi mercie taşınacağı ele alınmaktadır.
Rızanın Geçersiz Sayıldığı Tipik Durumlar
- Hizmetin verilmesinin, zorunlu olmayan veri işlemeye rıza gösterilmesi şartına bağlanması
- Aydınlatma metni ile rıza metninin tek bir kutuda birleştirilmesi
- Rızanın kapsamının belirsiz ve genel ifadelerle yazılması
- Çalışan-işveren gibi bağımlılık ilişkisinde rızanın özgür iradeye dayanmadığının anlaşılması
- Rızanın geri alınabileceğine dair bilgilendirmenin yapılmaması
Bu tespitlerin her biri, şikâyet dilekçesinde ayrı bir başlık altında ve ekran görüntüsü ya da metin örneğiyle birlikte gösterilmelidir.
Zorunlu İlk Adım: Veri Sorumlusuna Başvuru
Kanun, ilgili kişinin önce veri sorumlusuna başvurmasını öngörür. Bu adım atlanarak doğrudan Kurula yapılan şikâyet, başvuru şartının yerine getirilmediği gerekçesiyle sonuçsuz kalabilir. Başvuruda talep açık yazılmalıdır: verinin silinmesi mi, düzeltilmesi mi, işlemenin durdurulması mı, üçüncü kişilere bildirim mi isteniyor? Başvurunun yapıldığı tarih ve kanal (KEP, noter, sistemdeki başvuru formu) kayıt altına alınmalıdır; şikâyet süresi bu tarihe bağlanır.
Kurula Şikâyet ve Sürenin İşleyişi
Veri sorumlusunun cevabı yetersizse ya da kanunda öngörülen süre içinde yanıt verilmezse, Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet yolu açılır. Şikâyet için hem cevabın öğrenilmesinden itibaren işleyen bir süre hem de başvuru tarihinden itibaren işleyen üst sınır öngörülmüştür. Bu iki sürenin birlikte hesaplanması gerekir. Yanıtın elektronik posta yerine fizikî yolla gönderilmesi ve adrese geç ulaşması, en sık görülen süre kaybı sebebidir; bu nedenle başvuruda tebligata elverişli adres ve elektronik iletişim bilgisi birlikte verilmelidir.
Kurul Kararına Karşı Yargı Yolu
- Kurul kararı bir idari işlem niteliğindedir; iptali için idare mahkemesinde dava açılır.
- Dava süresi, kararın tebliğinden itibaren idari yargı usulüne göre işler.
- İdari para cezalarına karşı öngörülen itiraz yolu ayrıca kontrol edilmelidir.
- Kişilik hakkı ihlali nedeniyle tazminat talebi, ayrı bir dava olarak hukuk mahkemesinde ileri sürülür.
- Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza şikâyeti bağımsız biçimde yürütülür.
İnternet Yayını Söz Konusuysa
Veri, bir internet sitesinde yayımlanmış durumdaysa 5651 sayılı Kanun kapsamındaki içerik çıkarma ve erişim engelleme yolları da paralel olarak değerlendirilebilir. Bu yol, Kurul sürecinden bağımsız işler ve yayılımı durdurmak bakımından pratik sonuç verir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; verinin türü, işleme amacı ve veri sorumlusunun statüsü izlenecek yolu değiştirebilir. Başvuru metninizi göndermeden önce talebinizin kapsamını bir hukukçuyla netleştirmeniz, sonraki aşamalarda zaman kazandırır.