Boşanma dosyalarında tarafların en çok zaman kaybettiği iki nokta, davanın hangi yer mahkemesinde açılacağı ve özel boşanma sebeplerine bağlı sürelerin ne zaman işlemeye başladığıdır. Yanlış yerde açılan dava yetkisizlikle sonuçlanır, süresi geçen sebep ise bir daha ileri sürülemez. Aşağıda TMK ve HMK çerçevesinde bu iki başlık ayrı ayrı ele alınıyor.
Aile Mahkemesi ve Yer Yönünden Yetki
Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yer yönünden yetki ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Uygulamada tartışma, ayrılık sonrası taşınan eşin yeni adresinin yerleşim yeri sayılıp sayılmayacağı noktasında çıkar. Adres kaydı tek başına belirleyici değildir; fiilen yerleşme iradesi elektrik, su, okul kaydı ve iş yeri belgeleriyle desteklenmelidir.
Özel Sebeplerde İşleyen Süreler
Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış ile suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme gibi özel boşanma sebeplerinde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Affeden tarafın dava hakkı ise tamamen ortadan kalkar. Bu nedenle eşin olayı öğrendikten sonra birlikte yaşamaya devam etmesi, sonraki dosyada af tartışmasını gündeme getirir.
Anlaşmalı ve Çekişmeli Ayrımının Takvime Etkisi
- Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve tarafların hâkim önünde iradelerini bizzat açıklaması aranır.
- Protokolde velayet, iştirak nafakası ve mal paylaşımı açık yazılmazsa hâkim protokolü onaylamayabilir; bu da süreci çekişmeli hâle taşır.
- Çekişmeli dosyada tanık listesi ve delil bildirimi için verilen kesin süreler, boşanma sebebinden bağımsız olarak hak kaybı doğurur.
Karar Sonrası İki Haftalık Eşik
Kararın tebliğinden sonra istinaf için tanınan iki haftalık süre, boşanma dosyalarında en sık kaçırılan aşamadır. Özellikle nafaka ve tazminat kalemleri bakımından karar kısmen aleyhe olduğunda, süre içinde başvurulmazsa hüküm o yönüyle kesinleşir. Kesinleşme ise mal rejiminin tasfiyesi davasının zamanaşımı başlangıcını da etkiler.
Dosya Kurulurken Yapılması Gerekenler
Olay kronolojisi, öğrenme tarihleri ve tebligat tarihleri tek bir tabloda tutulmalı; ekonomik ve sosyal durum araştırması, velayet için sosyal inceleme raporu gibi süreç uzatan adımlar baştan öngörülmelidir.
Bu metin yalnızca genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Aile hukuku dosyalarında her ayrıntı sonucu değiştirebileceğinden, kendi durumunuz için hukuki destek almanız önerilir.