Boşanma dosyalarında sonucu belirleyen unsurların bir bölümü, dava dilekçesi yazılmadan önce sabitlenir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde hangi sebebe dayanıldığı, davanın nerede açılacağı ve hangi talebin ne zaman ileri sürüleceği bir takvim meselesidir. Bu rehber, süre ve yetki planını dilekçe öncesinde kurmayı konu alır.
Dayanılan Sebep Süreyi Belirler
Genel boşanma sebebine dayanan davalar bakımından kanun ayrı bir hak düşürücü süre öngörmez; buna karşılık zina ve hayata kast gibi özel boşanma sebeplerinde, sebebin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa bir süre ile her hâlde işleyen bir üst süre söz konusudur. Bu sürenin geçmesi, olayın gerçekleşmediği anlamına gelmez; yalnızca o sebebe dayanılamayacağını gösterir. Ayrıca affeden tarafın dava hakkı düşer. Bu nedenle dilekçe yazımından önce, hangi olayın ne zaman öğrenildiği ve sonrasında birlikte yaşamın sürdürülüp sürdürülmediği ayrı ayrı not edilmelidir.
Yetki: Nerede Açılacak
- Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi
- Eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi
- Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinin aile mahkemesi sıfatıyla görmesi
- Yabancılık unsuru varsa uygulanacak hukuk ve yetki kurallarının ayrıca incelenmesi
- Yetki itirazının ilk itiraz niteliği taşıdığının gözetilmesi
Yanlış yer mahkemesinde açılan dava esastan reddedilmez; ancak yetkisizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi için öngörülen süre kaçırıldığında dava açılmamış sayılır. Bu, uygulamada sessizce yaşanan en tipik kayıptır.
Talep Kalemlerinin Zamanlaması
- Geçici hukuki koruma nitelikindeki tedbir talepleri dava ile birlikte ileri sürülür.
- Nafaka türleri ayrıştırılır; tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası farklı dayanaklara oturur.
- Maddi ve manevi tazminat istemleri, boşanmaya sebep olan olaylarla bağlantılı biçimde açıklanır.
- Mal rejiminden kaynaklanan talepler için ayrı dava ve ayrı zamanaşımı rejimi gündeme gelir.
- Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi, çocuğun yaşı ve alışkanlıkları esas alınarak somut kurulur.
Anlaşmalı ve Çekişmeli Ayrımı
Anlaşmalı boşanmada evliliğin kanunda öngörülen asgari süre kadar sürmüş olması, tarafların birlikte başvurması veya bir tarafın diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinlemesi aranır. Protokolde velayet, nafaka ve mal paylaşımı eksik bırakıldığında hâkim protokolde değişiklik isteyebilir; bu da süreci uzatır. Anlaşma sağlanamazsa dosyanın çekişmeli olarak yürüyeceği öngörülerek deliller baştan hazırlanmalıdır.
Not
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Boşanma dosyalarında olayların tarih sırası ve tarafların ekonomik durumu sonucu doğrudan etkilediğinden, dilekçe hazırlanmadan önce bir hukukçuyla ayrıntılı görüşülmesi gerekir.