Nafaka tek bir kurum değildir; talebin türü değiştiğinde hem dayanağı hem süresi hem de yetkili mahkeme değişir. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde aile mahkemelerinde görülen bu davalarda en sık karşılaşılan kayıp, boşanmadan sonra açılacak taleplerde süre eşiğinin gözden kaçırılmasıdır. Bu rehber, nafaka türlerini takvimleriyle birlikte ele alır.
Dört Ayrı Nafaka Türü
- Tedbir nafakası: dava süresince, eşin ve çocukların geçimi için istenir; hâkim tarafından talep olmasa da gözetilebilir.
- İştirak nafakası: velayet kendisinde olmayan tarafın çocuğun bakım giderlerine katılmasıdır ve boşanmayla birlikte hükmedilir.
- Yoksulluk nafakası: boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş lehine, kusur durumu gözetilerek belirlenir.
- Yardım nafakası: altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek kişiler için istenir.
Boşanmadan Sonra Açılacak Davada Süre
Boşanma davasında talep edilmemiş olan nafaka, boşanma hükmünün kesinleşmesinden sonra ayrı bir davayla istenebilir; ancak bu hak kanunda öngörülen süreyle sınırlandırılmıştır. Bu nedenle boşanma kararının kesinleşme tarihi mutlaka kayıt altına alınmalı, talep bu tarihe göre planlanmalıdır. İştirak nafakası ise çocuğun ergin olmasına kadar geçen dönemde, koşulların değişmesine bağlı olarak ayrıca istenebilir.
Yetkili Mahkemenin Seçimi
Boşanma davasıyla birlikte istenen nafakada, boşanma davasının açıldığı mahkeme yetkilidir. Boşanmadan sonra açılan bağımsız nafaka davalarında ise nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi de yetkili kılınmıştır; bu, çoğu zaman davacı için pratik bir kolaylık sağlar. Yardım nafakasında ise genel yetki kuralları ile birlikte davacının bulunduğu yer değerlendirilir. Yanlış yer mahkemesine açılan dava, karşı tarafın süresinde yetki itirazı hâlinde dosyanın gönderilmesiyle sonuçlanır ve aylarca zaman kaybına yol açar.
Talebi Belgelendirme Sırası
- Tarafların gelir durumu: bordro, vergi kaydı, SGK hizmet dökümü ve banka hareketleri.
- Giderler: kira, okul, sağlık ve düzenli ödemelere ilişkin belgeler tarih sırasıyla.
- Çocuğun ihtiyaçları: yaş, eğitim düzeyi ve özel durumlar somut olarak yazılır.
- Talebin miktarı ve artış oranı, ölçülebilir biçimde ifade edilir.
- Geçmiş ödemelerin izlenebilir kanaldan yapılmış olması, sonraki tartışmaları önler.
Nafakanın Uyarlanması ve Tahsili
Koşullar değiştiğinde nafakanın artırılması veya azaltılması için ayrı dava açılabilir; bu davada değişimin tarihini gösteren belgeler belirleyicidir. Hükmedilen nafakanın ödenmemesi hâlinde ise icra takibi yolu ve bunun devamındaki yaptırım usulü ayrıca işletilir; her ikisi de kendi süre ve şekil kurallarına tabidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; gelir yapısı, kusur durumu ve çocuğun ihtiyaçları sonuca doğrudan etki ettiğinden, talebin bir hukukçu ile birlikte kurgulanması yararlı olur.