Boşanma ya da velayet dosyasında kurulan kişisel ilişki düzeninin kâğıt üzerinde kalması, uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biridir. TMK, HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun ekseninde ilerleyen bu süreçte, çocukla görüşemeyen tarafın önünde birden fazla yol vardır ve hangisinin ne zaman kullanılacağı sonucu doğrudan etkiler.
Kararın Uygulanabilir Yazılmış Olması
Sorun bazen karşı taraftan değil, hükmün kendisinden kaynaklanır. "Uygun zamanlarda görüşme" gibi belirsiz ifadeler icra yoluyla yerine getirilemez. Uygulanabilir bir düzen; gün, saat, teslim ve iade yeri, dinî bayram ve yaz tatili günleri ile çocuğun okul takvimiyle uyumu bakımından açık olmalıdır. Karar belirsizse yapılacak iş zorlama yoluna gitmek değil, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini istemektir.
İcra Yoluyla Yerine Getirme
Kesinleşmiş kararın yerine getirilmesi için icra dairesine başvurulur ve çocuk teslimine ilişkin işlemler uzman eşliğinde yürütülür. Bu yolda her görüşme dönemi için ayrı işlem yapılması gerekebildiğinden, süreç yorucu olabilir. Buna karşılık düzenli tutulan icra tutanakları, ihlalin süreklilik gösterdiğini ispatlayan en güçlü belgedir; ileride velayetin değiştirilmesi talebi gündeme gelirse bu tutanaklar dosyanın omurgasını oluşturur.
Emre Aykırı Davranış Yolu ve Süresi
Çocuk teslimine ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen tarafa karşı, İcra ve İflas Kanunu'nda öngörülen yaptırım yoluna başvurulabilir. Bu yol kısa bir şikâyet süresine tabidir ve süre, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren işler. Uygulamada en sık yapılan hata, aylarca süren ihlalleri biriktirip topluca şikâyet etmektir; geçmiş dönemlere ilişkin talepler süre yönünden reddedilebilir. Her ihlal ayrı ayrı ve zamanında kayda geçirilmelidir.
Aile Mahkemesine Gidilecek Haller
- Kişisel ilişki düzeninin çocuğun yaşı ve okul durumu nedeniyle değiştirilmesi
- Çocuğun yurt dışına çıkarılmasına ilişkin izin ve kısıtlamalar
- Sürekli engelleme nedeniyle velayetin değiştirilmesi talebi
- Çocuğun üstün yararını tehdit eden durumlarda koruyucu tedbir istemleri
Bu talepler icra dairesinin yetki alanında değildir; icra tutanaklarıyla desteklenerek aile mahkemesine taşınır.
Yetkili Mahkeme ve Adres Değişikliği
Çocuğun ve velayet hakkı sahibinin yerleşim yerinin değişmesi, sonraki taleplerde yetkili mahkemeyi etkileyebilir. Karşı taraf başka bir ile taşındığında eski dosyanın bulunduğu mahkemeye yapılan başvuru yetkisizlikle sonuçlanabilir. Bu nedenle yeni bir talep öncesinde güncel adres kaydının kontrol edilmesi, yalnızca usulü değil, sürecin hızını da belirler.
Delil Kaydında Ölçü
İhlalin ispatı için tutulan kayıtlarda ölçü korunmalıdır. Teslim saatinde tutulan icra tutanağı, okuldan alınan devam belgesi ve taraflar arasındaki yazışmalar yeterli olurken; çocuğu kayıt aracı olarak kullanan yöntemler hem hukuka uygunluk tartışması doğurur hem de çocuğun yararına aykırı görülebilir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Çocuğun yaşı, ailenin yaşadığı yer ve hükmün ifade biçimi izlenecek yolu değiştirebileceğinden, ilk ihlalde vakit kaybetmeden dosyaya özgü bir değerlendirme yaptırmak yerinde olur.