Boşanma veya ayrılık sonrasında çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair protokol, kâğıt üzerinde ne kadar dengeli görünürse görünsün, takvimde çalışmıyorsa sürekli uyuşmazlık üretir. TMK ve HMK çerçevesinde hazırlanan bu tür metinlerde asıl risk, ihlalin yaşandığı anda hangi yola ne kadar süre içinde başvurulacağının bilinmemesidir. Aşağıdaki kontrol adımları, protokolü hem hazırlarken hem ihlal anında değerlendirmeye yarar.
Protokol Metninde Aranacak Açıklıklar
- Teslim ve iade saatlerinin, yerinin ve teslimi yapacak kişinin açıkça yazılması
- Okul tatili, dini bayram ve yaz dönemi için ayrı ve çakışmayan düzen
- Şehir değişikliği, yurt dışı seyahat ve pasaport işlemleri için önceden belirlenmiş usul
- Hastalık, sınav veya beklenmeyen hallerde telafi gününün nasıl belirleneceği
- İletişim kanalının ve saatinin çocuğun yaşına uygun biçimde tarif edilmesi
Belirsiz bırakılan her ifade, ileride ispat yükü doğuran bir tartışmaya dönüşür. Uygun görüldüğü takdirde biçimindeki esnek ifadeler taraflar arasında güven varken sorun çıkarmaz, güven zayıfladığında ise protokolü işlevsiz kılar.
İhlal Anında İlk Yirmi Dört Saat
Teslim gerçekleşmediğinde yapılacak ilk iş tartışmayı büyütmek değil, olayı kaydetmektir. Teslim yerine gidildiğine dair somut kayıt, yazılı mesajlaşma ve varsa tanık bilgisi aynı gün derlenmelidir. Bu kayıtlar hem icra yoluyla teslim talebinde hem de velayet ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talebinde dosyanın omurgasını oluşturur. Sonradan toplanan kayıtların ikna ediciliği belirgin biçimde düşer.
İcra Yolu mu, Değişiklik Davası mı
İki yol farklı amaçlara hizmet eder ve karıştırıldığında zaman kaybedilir. Mevcut kararın uygulanması isteniyorsa icra yoluyla teslim gündeme gelir; düzenin kendisi artık çocuğun yararına uygun değilse kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talep edilir. İlk yolda ihlalin yakın tarihli ve kayıtlı olması, ikinci yolda ise değişen koşulların süreklilik gösterdiğinin ortaya konulması belirleyicidir. Aile mahkemelerinin kuruluş ve görev çerçevesini belirleyen 4787 sayılı Kanun uyarınca bu talepler aile mahkemesinde ele alınır.
Süre Baskısı Yaratan Noktalar
Kişisel ilişkiye dair kararlara ve icra aşamasındaki işlemlere karşı öngörülen itiraz ve şikâyet süreleri kısadır. Ayrıca çocuğun yurt dışına götürülmesi gibi hallerde gecikme, hukuki yolun etkisini fiilen ortadan kaldırabilir. Bu nedenle her tebligatın tarihi kaydedilmeli, tatil ve adli ara verme dönemlerinin süreyi nasıl etkilediği başvuru öncesinde teyit edilmelidir.
Aktarılanlar genel niteliktedir. Çocuğun yaşı, kardeş ilişkileri ve tarafların yaşadığı yer sonucu doğrudan etkilediğinden, protokol taslağının imzadan önce bireysel olarak gözden geçirilmesi tavsiye edilir.