Boşanma davası sonuçlandıktan sonra gündeme gelen mal rejimi tasfiyesi, çoğu zaman boşanma dosyasının bir uzantısı sanılır. Oysa bu talep ayrı bir davanın konusudur; TMK esasa ilişkin kuralları, HMK ve 4787 sayılı Kanun ise hangi mahkemenin bakacağını belirler. Görev ve yetki değerlendirmesinin atlanması, alacağın miktarı ne kadar yüksek olursa olsun dosyanın usulden kapanmasına yol açabilir.
Görev: Aile Mahkemesi
Eşler arasındaki mal rejiminden kaynaklanan talepler aile mahkemesinde görülür. Ayrı bir aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görev asliye hukuk mahkemesince, aile mahkemesi sıfatıyla yerine getirilir. Alacak talebi içermesi, bu dosyayı genel bir alacak davası hâline getirmez. Uygulamada tasfiye talebinin asliye hukuk mahkemesinde adi alacak davası olarak açılması sık rastlanan bir hatadır ve görevsizlik kararıyla sonuçlanır.
Yetki: Boşanma Dosyasının Mahkemesi Otomatik Yetkili Değildir
Tasfiye davasında yetki, boşanma davasının görüldüğü mahkeme ile kendiliğinden özdeş değildir. Boşanmanın kesinleşmesinden sonra açılan tasfiye davasında yetki kuralları ayrıca değerlendirilir ve tarafların güncel yerleşim yerleri belirleyici olabilir. Bu nedenle boşanma kararını veren mahkemeye alışkanlıkla başvurulması, yetki itirazıyla karşılaşma riskini doğurur.
Zamanı Belirleyen Eşik: Boşanmanın Kesinleşmesi
Tasfiye talebi, mal rejiminin sona ermesine bağlıdır. Boşanma kararı kesinleşmeden açılan tasfiye davası bekletilebilir veya reddedilebilir. Buna karşılık kesinleşmeden sonra da sınırsız bir süre söz konusu değildir; TMK'nın öngördüğü zamanaşımı süresi işlemeye başlar. Kesinleşme şerhli kararın tarihi, dosyanın en kritik verisidir ve takvime ilk yazılması gereken bilgidir.
Talebin Doğru Kurulması: Hangi Alacak Kalemi?
- Katılma alacağı: Edinilmiş mallara katılma rejiminde artık değerin paylaşımına yönelik talep.
- Değer artış payı: Diğer eşin malına yapılan katkının karşılığı.
- Kişisel mal iddiası: Miras veya bağış yoluyla edinilen malların tasfiye dışında tutulması.
- Denkleştirme: Mal grupları arasındaki geçişlerin hesaba katılması.
Bu kalemler farklı ispat yükleri taşır. Hepsinin "yarı yarıya paylaşım" başlığı altında tek bir talep hâlinde yazılması, hesaplama aşamasında dosyayı zayıflatır.
Delil Hazırlığında Zaman Çizelgesi
- Evlenme tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih arasındaki dönem belirlenir.
- Bu dönemde edinilen taşınmaz ve araçların tapu ve tescil kayıtları çıkarılır.
- Banka hesap hareketleri ve kredi ödemeleri tarih sırasına dizilir.
- Miras ve bağış yoluyla gelen değerler ayrı bir listede toplanır.
- Değer tespiti için taşınmazların güncel durumu belgelenir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Evlilik tarihi, uygulanan mal rejimi ve malların ediniliş şekli sonucu doğrudan değiştirdiğinden, dava açmadan önce kayıtların bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesinde yarar vardır.