Velayete ilişkin uyuşmazlıklarda zaman, çoğu zaman hukuki argümandan daha belirleyicidir. Çocuğun fiilen kimin yanında kaldığı, okul ve sağlık kayıtlarının nerede tutulduğu gibi olgular sürede pekişir. Bu nedenle geçici tedbir talebinin doğru mahkemeye, doğru anda ve doğru içerikle sunulması TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun çerçevesinde belirleyici hale gelir.
Aile Mahkemesi Görev Alanı
Aile hukukundan doğan dava ve işler için özel görevli mahkeme öngörülmüştür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla bakan hukuk mahkemesi dosyayı görür. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında gözetilir; tarafların anlaşması görevsiz mahkemeyi yetkili kılmaz. Velayet talebi bir boşanma davasının içinde ileri sürülebileceği gibi, boşanma sonrasında değişen koşullara dayalı bağımsız bir dava olarak da açılabilir.
Yer Yetkisi: Çocuk Nerede Yaşıyor?
Yer yetkisinde tek bir kalıp yoktur. Boşanma davasıyla birlikte istenen velayette davanın açıldığı yer belirleyiciyken, sonradan açılan velayetin değiştirilmesi taleplerinde çocuğun fiilen yaşadığı çevre ve tarafların yerleşim yeri öne çıkar. Uygulamada en sık yapılan hata, taşınma sonrası eski yerleşim yerinde dava açmak ve yetki itirazıyla aylar kaybetmektir.
Geçici Tedbir Talebinin Doğru Kurulması
- Talep, açılmış veya açılacak davayla bağlantılı olarak somut ve uygulanabilir biçimde yazılmalıdır.
- Kişisel ilişki günleri, teslim yeri ve saatleri belirsiz bırakılmamalıdır.
- Çocuğun yurt dışına çıkışına ilişkin endişe varsa bu talep ayrıca ve gerekçeli olarak ileri sürülmelidir.
- Acillik iddiası, tarihli belgelerle desteklenmediğinde soyut kalır.
Yanlış Merci Riskinin Somut Görünümleri
- Şiddet ve koruma taleplerinin velayet dosyasının açılması beklenerek geciktirilmesi.
- Nafaka, velayet ve mal rejimi taleplerinin görev bakımından ayrı kalemler olduğunun gözden kaçması.
- İcra takibiyle sağlanabilecek kişisel ilişki tesisi için yeniden dava açılması.
- Uluslararası unsurlu dosyalarda merkezi makam başvurusu ile yerel dava yolunun karıştırılması.
Delil Zamanlaması
Velayet dosyalarında sosyal inceleme ve pedagog görüşü belirleyici olabilir. Bu incelemeler zaman aldığından, talebin dilekçede baştan ileri sürülmesi süreci hızlandırır. Çocuğun beyanının alınacağı dosyalarda ise ortamın çocuğu yıpratmayacak biçimde planlanması, üstün yarar değerlendirmesi bakımından ayrıca not edilmelidir.
Burada anlatılanlar genel çerçeveye ilişkindir. Velayet dosyaları çocuğun yaşına, alışkanlıklarına ve ailenin fiili düzenine göre çok farklı sonuçlar üretir; adım atmadan önce dosyaya özgü bir hukuki değerlendirme yaptırmanız tavsiye edilir.