Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken en çok atlanan başlık mal rejiminin tasfiyesidir. Protokolde bu konu hiç düzenlenmediğinde ya da "karşılıklı hiçbir talebimiz yoktur" gibi belirsiz bir cümleyle geçiştirildiğinde, taraflar sonradan hem görev-yetki hem de talep hakkının varlığı yönünden ciddi sorunlarla karşılaşır.
Boşanma Davası ile Tasfiye Davasının İlişkisi
TMK'ya göre mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiş sayılır; ancak tasfiye talebi boşanma hükmü kesinleşmeden karara bağlanamaz. Bu nedenle uygulamada tasfiye talebi çoğu zaman ayrı bir dava olarak açılır ve boşanmanın kesinleşmesi bekletici mesele yapılır. Boşanma ve tasfiye taleplerinin tek dilekçede birleştirilmesi mümkün olsa da, bu tercih anlaşmalı boşanmanın hızını ortadan kaldırabilir.
Görev ve Yetki Analizi
- Aile hukukundan doğan davalar 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinde görülür.
- Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.
- Boşanma davasında yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri veya son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesine göre belirlenir.
- Mal rejimi tasfiyesinde yetki, TMK'nın bu konuya özgü düzenlemesine göre saptanır ve boşanma davasının açıldığı yerle her zaman örtüşmeyebilir.
Tasfiye talebinin taşınmaza ilişkin bir ayni hak talebine dönüşmesi hâlinde ise taşınmazın bulunduğu yerdeki kesin yetki kuralı gündeme gelir. Bu, en sık merci karışıklığı yaşanan noktadır.
Protokolde Bulunması Gereken Kalemler
- Edinilmiş mallar ile kişisel malların ayrı ayrı listelenmesi
- Katkı, katılma ve değer artış payı taleplerinin açıkça karşılanması veya saklı tutulması
- Taşınmazlarda devir yükümlülüğü ve tapu işleminin takvimi
- Banka hesapları, araç, şirket payı ve bireysel emeklilik birikimlerinin durumu
- Kredi borçlarının kimde kalacağı ve rücu ilişkisi
Feragat Mi, Sessizlik Mi?
Protokoldeki genel ifadelerin mal rejimi taleplerinden feragat sayılıp sayılmayacağı sıkça tartışılır. Riski azaltmanın yolu, talepten vazgeçilecekse bunu tereddüde yer bırakmayacak biçimde ve kalem kalem yazmaktır. Aksi hâlde boşanma kesinleştikten sonra açılan tasfiye davasında yıllarca sürecek bir yorum tartışması doğar.
Delil Hazırlığı
Tapu kayıtları, kredi ödeme dökümleri, banka hesap hareketleri ve edinme tarihleri protokol yazılmadan önce toplanmalıdır. Malın edinildiği tarih ile evlilik tarihinin ilişkisi, hangi rejime tabi olunduğunu belirler.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Her ailenin malvarlığı yapısı ve evlilik süreci farklı olduğundan, protokol imzalanmadan önce metnin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi önerilir.