Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair düzenlemeler, kâğıt üzerinde anlaşılmış görünse bile uygulamada en çok çekişme yaratan konudur. Sorunun büyük kısmı, protokolün belirsiz yazılmasından ve ilamın yerine getirilmesi aşamasında hangi birime başvurulacağının bilinmemesinden kaynaklanır.
Protokolü Uygulanabilir Yazmak
Bir kişisel ilişki hükmü, üçüncü bir kişinin bakıp uygulayabileceği kadar açık olmalıdır. Belirsiz ifadeler, ileride her teslim gününde yeni bir tartışma doğurur. Protokolde şu noktaların netleştirilmesi gerekir:
- Teslim ve iade saatleri ile teslim yerinin somut olarak gösterilmesi.
- Yarıyıl, yaz tatili ve dinî bayramlara ilişkin ayrı düzenleme.
- Çocuğun yaşına göre gece kalmalı ya da refakatli görüşme ayrımı.
- Tarafların farklı şehirlerde olması hâlinde ulaşım masrafını kimin karşılayacağı.
- Görüntülü görüşme gibi tamamlayıcı iletişim yöntemlerinin sıklığı.
Görevli Mahkeme ve Yetki
4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemeleri, TMK'nın aile hukukuna ilişkin hükümlerinden doğan bu talepleri görür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar. Boşanma davası derdestse kişisel ilişkiye ilişkin talep o dosyada ileri sürülür. Karar kesinleştikten sonra açılacak değişiklik davasında ise yetki, kural olarak davalının yerleşim yerine göre belirlenir; çocuğun fiilen yaşadığı yer, üstün yararı bakımından ayrıca gözetilir.
İlamın Yerine Getirilmesinde Değişen Merci
Uygulamada en sık yapılan hata, teslim edilmeyen çocuk için doğrudan icra dairesine başvurmaktır. Mevzuatta yapılan değişiklikle, çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi icra dairelerinden alınmış; adalet komisyonlarına bağlı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bırakılmıştır. Başvurunun bu birime yapılması gerekir. Yanlış birime yapılan talep, çocuğun görme hakkının fiilen askıya alındığı haftalara mal olur.
Değişiklik Talebi Yeni Bir Dava mıdır?
Çocuğun yaşı, okul düzeni veya tarafların şehir değiştirmesi gibi koşullardaki esaslı değişiklikler, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. Bu talep, mevcut ilamın icrası kapsamında değil, açılacak yeni bir davada ileri sürülür. Aynı şekilde kişisel ilişkinin kurulmasına engel olunması iddiası ile ilamın değiştirilmesi istemi farklı taleplerdir ve karıştırıldığında ikisinden de sonuç alınamaz.
Merci Hatasının Çocuk Üzerindeki Etkisi
Bu alanda kaybedilen zaman geri gelmez; kesintiye uğrayan her görüşme, ilişkinin sürekliliğini zayıflatır ve sonraki değerlendirmelerde alışkanlık iddiasına dayanak yapılabilir. Bu nedenle teslim gerçekleşmediğinde durumu aynı gün yazılı olarak kayda geçirmek, doğru birime başvurmak ve tarihleri düzenli tutmak, hem hakkın kullanılmasını hem de ileride açılabilecek davaların ispatını güçlendirir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğun yaşı, tarafların yerleşim düzeni ve mevcut ilamın içeriği izlenecek yolu değiştireceğinden, adım atmadan önce dosyanıza özgü bir hukuki değerlendirme almanız uygun olur.