Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakasını düzenleyen bir protokol, taraflar imzaladığı anda kendiliğinden bağlayıcı hale gelmez. Bu metnin hukuki değeri, doğru mahkemeye sunulup hâkim tarafından uygun bulunmasına bağlıdır. Yanlış mahkemeye sunulan protokol, aylar sonra yetkisizlik kararıyla geri döndüğünde çocuk bakımından fiilî durum çoktan yerleşmiş olur.
Görev: Aile Mahkemesinin Alanı
4787 sayılı Kanun uyarınca aile hukukundan doğan dava ve işler aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Velayet, kişisel ilişki kurulması, nafaka ve koruma tedbirlerine ilişkin talepler bu kapsamdadır. Çocuğun malvarlığına ilişkin bazı işlemlerde ise TMK'nın öngördüğü ayrı bir usul devreye girer.
Yetki: Hangi Yer Mahkemesi?
Boşanma davasında yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesine aittir. Boşanma sonrasında velayetin değiştirilmesi talebinde ise çocuğun yerleşim yeri ekseni öne çıkar. Bu kayma çoğu zaman gözden kaçar: boşanma kararını veren mahkemenin sonraki her talep için otomatik olarak yetkili olduğu varsayılır ve dosya yanlış yere sunulur.
Protokolün Denetimden Geçmesi
- Anlaşmalı boşanmada protokol, hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve iradelerini serbestçe açıkladığına kanaat getirmesiyle hüküm kurulmasına esas alınır.
- Hâkim, çocuğun yararını gözeterek protokoldeki velayet ve kişisel ilişki düzenlemesinde değişiklik önerebilir; taraflar kabul etmezse anlaşmalı yol kapanır.
- Kişisel ilişki takvimi; gün, saat, teslim yeri ve tatil dönemleri bakımından uygulanabilir biçimde yazılmalıdır.
- Nafaka artış ölçütü belirsiz bırakıldığında, ilerleyen yıllarda yeni bir dava kaçınılmaz hale gelir.
Yanlış Mercie Başvurunun Çocuk Üzerindeki Etkisi
Velayet dosyalarında gecikmenin bedeli yalnızca usuli değildir. Yanlış mahkemede geçen süre boyunca oluşan fiilî düzen, sonraki değerlendirmede ağırlık kazanır. HMK kapsamındaki geçici hukuki koruma talepleri de ancak yetkili mahkemede sonuç doğuracağından, ivedi durumlarda merci tespiti ilk iş olarak yapılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; çocuğun yaşı, tarafların yerleşim durumu ve mevcut hüküm farklı bir yol gerektirebilir. Protokolü imzalamadan önce metnin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi ileride doğacak uyuşmazlıkları önler.