Boşanma kararı verilmiş olsa bile eşler arasındaki mali hesap kendiliğinden kapanmaz. Mal rejiminin tasfiyesi, kendi görev ve yetki kuralları, kendi ispat düzeni olan bağımsız bir yargılamadır. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanunun birlikte uygulandığı bu alanda usul hatası çoğunlukla iki noktada doğar: davanın zamanından önce açılması ve delillerin yanlış sırayla toplanması.
Boşanma Dosyasıyla Tasfiye Aynı Dosya Değildir
Mal rejimi, boşanma kararının kesinleşmesiyle boşanma davasının açıldığı tarihe etkili olarak sona erer. Tasfiye talebi boşanma dosyasıyla birlikte ileri sürülse dahi, hüküm kurulabilmesi için boşanmanın kesinleşmesi beklenir; mahkeme bu durumu bekletici mesele yapar. Uygulamada tasfiye davası ayrı açılır ve boşanma dosyası bekletici mesele olarak gösterilir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, tasfiye talebinin erken aşamada reddedilmesine yol açabilir.
Görev 4787 ile Aile Mahkemesindedir
Aile hukukundan doğan uyuşmazlıklar 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı talepleri bu kapsamdadır. Buna karşılık üçüncü kişilere yöneltilen ve mülkiyet iddiasına dayanan talepler farklı bir görev ve yetki rejimine girebileceğinden, dava dilekçesinde tarafların sıfatı net biçimde kurulmalıdır.
Yetki: Boşanmadan Sonra Değişen Adres
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davada yetki, eşlerin durumuna göre belirlenir. Boşanmadan sonra açılan davalarda davalının yerleşim yeri mahkemesi öne çıkar; eşlerden birinin ölümü hâlinde ise terekeye ilişkin yetki kuralları devreye girer. Boşanma dosyasının görüldüğü mahkemenin tasfiye için de otomatik olarak yetkili olduğu varsayımı yanlıştır. Yetki itirazı süresinde ileri sürüldüğünde dosya gönderilir ve delil toplama süreci baştan kurulur.
Delil Sırası: Kayıtlar Önce, Tanık Sonra
Tasfiye davası büyük ölçüde belgeye dayanır. Tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, kredi dosyaları, araç tescil kayıtları ve sosyal güvenlik kayıtları önce toplanmalı; tanık dinlenmesi bu belgelerin bıraktığı boşlukları doldurmak için planlanmalıdır. Edinilmiş mallara katılma rejiminde bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden taraf bunu ispatla yükümlüdür; miras yoluyla intikal, evlilik öncesi edinim veya kişisel malın yerine geçen değer iddiaları belgeyle desteklenmelidir. Banka kayıtlarının geriye dönük saklama süreleri sınırlı olduğundan, müzekkere talepleri dava açılır açılmaz yapılmalıdır.
Talep Kalemlerini Ayırmak
- Evlilik tarihi ve varsa sözleşmeyle seçilen rejim belirlenir.
- Rejimin başlangıç ve sona erme tarihleri sabitlenir.
- Her malvarlığı unsuru edinim tarihine göre listelenir.
- Katılma alacağı ile değer artış payı ayrı kalemler olarak talep edilir.
- Belirsiz alacak ya da kısmi dava tercihi gerekçelendirilir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Rejimin türü, malların edinim biçimi ve eşlerin katkısı sonucu belirgin biçimde etkiler; hesaplama teknik olduğundan kayıtlarınızla birlikte hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.