Boşanma davası açıldığı anda çocuğun fiilen kiminle yaşayacağı sorusu, nihai karardan çok önce cevaplanmak zorundadır. Türk Medeni Kanunu, dava süresince eşlerin ve özellikle çocukların korunması bakımından hâkime geçici önlem alma yetkisi tanır. Uygulamada bu ara kararlar, çoğu zaman nihai velayet düzenlemesinin de zeminini oluşturduğu için ilk aşamada yapılan hazırlık belirleyici olur.
Geçici Velayet ve Kişisel İlişki Talebi Ne Zaman İstenir?
Talep, dava dilekçesiyle birlikte sunulabileceği gibi yargılama sırasında da ileri sürülebilir. Ancak fiilî durum ne kadar uzun sürerse, mahkemenin mevcut düzeni koruma eğilimi de o ölçüde güçlenir. Bu nedenle çocuğun bakımını fiilen üstlenen taraf konumundaki eşin talebini geciktirmemesi, ayrı yaşayan eşin ise kişisel ilişki tesisini beklemeden istemesi önerilir. Talepte yalnızca velayetin verilmesi değil; kişisel ilişkinin günleri, saatleri, teslim yeri ve tatil dönemleri de somut biçimde yazılmalıdır. Belirsiz kurulan bir kişisel ilişki düzeni, sonradan uygulanamayan bir karar doğurur.
Talebi Destekleyen Somut Veriler
- Çocuğun okul ve kreş kayıtları, devam çizelgesi ve öğretmen görüşleri
- Sağlık kuruluşu kayıtları, aşı takvimi ve düzenli tedavi bilgisi
- Tarafların çalışma saatleri, mesai düzeni ve çocuğa ayırabilecekleri zaman
- Konut koşulları, çocuğun kendine ait alanı ve okula uzaklığı
- Aile içi şiddet iddiası varsa koruma kararı, sağlık raporu ve kolluk tutanakları
Uzman İncelemesi ve Çocuğun Dinlenilmesi
Aile mahkemeleri, bünyesindeki pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacılardan görüş alarak karar verir. Uzman incelemesi hazırlıksız girilecek bir görüşme değildir; çocuğun günlük rutini, kimin hangi sorumluluğu üstlendiği ve tarafların çocuğa yönelik tutumu bu görüşmede somutlaşır. İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması ise çocuğa tercih yaptırmak anlamına gelmez; amaç, çocuğun kendi yaşamına ilişkin duygularını ifade edebilmesidir. Çocuğu görüşme öncesinde yönlendirmek, dosyada güven kaybına yol açan en yaygın hatalardan biridir.
Karar Uygulanmazsa Ne Olur?
Çocuk teslimine ve kişisel ilişki kurulmasına dair kararların yerine getirilmesi, adli destek ve mağdur hizmetleri birimleri aracılığıyla yürütülür. Karara uyulmaması hâlinde başvurulacak yol, karşı tarafla tartışmak değil, teslim gününe ilişkin kayıtları oluşturarak yetkili birime başvurmaktır. Teslim ve tesliminde tutulan tutanaklar, sonraki aşamada velayetin değiştirilmesi talebi bakımından da kullanılabilir.
Geçici Kararın Değiştirilmesi
Ara kararlar kesin hüküm oluşturmaz. Çocuğun yararını etkileyen yeni bir durum ortaya çıktığında, yargılama sürerken bile tedbirin değiştirilmesi istenebilir. Taşınma, iş değişikliği, sağlık sorunu veya çocuğun okul başarısındaki belirgin değişim bu kapsamda değerlendirilir. Talep, genel iddialarla değil tarih ve belgeye bağlı olarak sunulduğunda karşılık bulur.
Buradaki açıklamalar genel bir yol göstericidir; her ailenin koşulları ve çocuğun ihtiyaçları farklıdır. Çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğundan, adım atmadan önce dosyanın bütününü değerlendirecek bir hukuki görüş almak yerinde olur.