Anlaşmalı boşanmada imzalanan protokol, hâkim tarafından onaylandığı anda tarafların özgürce yazdığı bir metin olmaktan çıkar ve hükmün parçası hâline gelir. Bu nedenle velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası başlıklarında sonradan yaşanan sorunlarda "yeniden anlaşırız" yaklaşımı çoğu zaman hukuken karşılık bulmaz. TMK ve HMK, protokole yönelik itirazın hangi aşamada, hangi usulle ileri sürüleceğini birbirinden ayırır; 4787 sayılı Kanun ise bu uyuşmazlıkların aile mahkemesi çatısı altında görülmesini öngörür.
Protokolün Hangi Aşamada Olduğunu Belirleyin
İtirazın yolu, dosyanın bulunduğu aşamaya göre değişir:
- Duruşma öncesi: protokol henüz onaylanmadıysa metin serbestçe değiştirilebilir, tarafların yeni beyanı esas alınır.
- Duruşmada beyan aşaması: hâkim protokolü çocuğun yararı bakımından denetler ve değişiklik önerebilir.
- Karardan sonra kanun yolu süresi içinde: itiraz, kanun yolu başvurusunun konusu olur.
- Karar kesinleştikten sonra: artık itiraz değil, velayetin veya kişisel ilişkinin değiştirilmesi talepli yeni bir dava söz konusudur.
Çocuğun Yararı Ölçütü Neyi Değiştirir
Velayete ilişkin düzenlemeler tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konulardan değildir. Ana babanın anlaşması hâkimi bağlamaz; ölçüt çocuğun yararıdır. Bu nedenle protokolde yer alan "velayet şu koşulla devredilir", "nafaka talep edilmeyecektir" gibi kayıtlar, çocuğun menfaatine aykırı görüldüğünde uygulanmayabilir. İtiraz dilekçesinde kurulacak asıl argüman, tarafın pişmanlığı değil, mevcut düzenlemenin çocuk bakımından yarattığı somut olumsuzluktur.
Değişiklik Talebini Somutlaştırmak
- Protokolün imzalandığı tarihten bu yana değişen koşullar tarih sırasıyla listelenir: şehir değişikliği, okul saatleri, çalışma düzeni, sağlık durumu.
- Kişisel ilişki günlerinin fiilen nasıl uygulandığı kayıt altına alınır; teslim ve alma saatleri, aksayan günler not edilir.
- Talep, gün ve saat vererek ölçülebilir biçimde yazılır; "daha fazla görüşme" gibi belirsiz istekler hükme dönüştürülemez.
- Çocuğun idrak çağında olması hâlinde görüşünün alınacağı öngörülerek buna uygun hazırlık yapılır.
Yetkili ve Görevli Mahkemeyi Karıştırmamak
Bu tür taleplerin aile mahkemesine yöneltilmesi gerekir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla bakan asliye hukuk mahkemesi görevlidir. İcra takibi yoluyla nafaka tahsili ile velayet düzenlemesinin değiştirilmesi ise tamamen ayrı süreçlerdir. Kişisel ilişkinin yerine getirilmemesi hâlinde başvurulacak yol da farklı bir mercii ilgilendirir. Talebi tek bir dilekçede birleştirmeye çalışmak, dosyanın görev yönünden reddine yol açabilir.
Kapanış Notu
Aile hukuku dosyalarında sonuç, metnin nasıl kaleme alındığına olduğu kadar zamanlamaya da bağlıdır. Buradaki genel açıklamalar somut dosyanızın yerini tutmaz; protokol imzalanmadan önce hukuki değerlendirme almanız, sonradan yürütülecek uzun bir sürecin önüne geçebilir.