Evlilik birliği sona erdiğinde tarafların en çok zorlandığı konu, mal rejiminden doğan alacağın hangi usulle ve hangi mahkemede isteneceğidir. Boşanma davası ile mal rejimi tasfiyesi çoğu zaman aynı süreç sanılır; oysa bunlar ayrı taleplerdir ve yanlış kurgulanan bir başvuru, yıllar sonra hak kaybına dönüşebilir. Bu rehber TMK ve HMK ekseninde protokol hazırlığını ve başvuru sırasını ele alır.
Protokol Yolu ile Dava Yolu Arasındaki Seçim
Anlaşmalı boşanma protokolü, mal rejimi tasfiyesini de kapsayacak biçimde düzenlenebilir. Ancak protokolde yer alan ifade belirsizse, örneğin yalnızca karşılıklı feragat cümlesi yazılıp taşınmaz, banka hesabı veya şirket payı tek tek gösterilmemişse, ileride bu maddenin kapsamı tartışma konusu olur. Protokolde her mal varlığı kalemi ayrı satırda tanımlanmalı; edinme tarihi, tapu veya hesap bilgisi ve tarafların bu kalem yönünden iradesi açıkça yazılmalıdır.
Talep Hangi Mahkemeye Yöneltilir?
Mal rejiminden kaynaklanan alacak talepleri aile mahkemesinin görev alanındadır. Uygulamada görülen hata, katılma alacağını taşınmazın bulunduğu yerdeki genel görevli mahkemede açmak ya da tapu iptali talebiyle karıştırmaktır. Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde dosya belirli bir süre içinde doğru mahkemeye gönderilmezse dava açılmamış sayılabilir; bu da yeniden harç ve gecikme demektir.
Boşanma davasıyla sıralama ilişkisi
Tasfiye talebi boşanma davasıyla birlikte açılabilse de, karara bağlanması için boşanma hükmünün kesinleşmesi beklenir. Bu sıralama gözden kaçırıldığında, henüz kesinleşmemiş bir hükme dayanılarak yapılan talepler bekletici mesele nedeniyle uzar.
Tasfiye Öncesi Hazırlık Listesi
- Evlenme tarihi ile mal rejiminin sona erdiği tarihin belirlenmesi
- Bu iki tarih arasında edinilen taşınır ve taşınmazların dökümü
- Her kalem için kişisel mal mı edinilmiş mal mı sorusunun ayrı yanıtlanması
- Miras, bağış veya evlilik öncesi birikim gibi kişisel mal iddialarının belgelenmesi
- Banka, tapu, trafik ve ticaret sicili kayıtlarının mahkeme aracılığıyla istenmesi için müzekkere listesi
Karşı Tarafın Mal Kaçırma İhtimaline Karşı
Tasfiye davaları uzun sürdüğünden, dava sırasında taşınmazın devri veya hesabın boşaltılması riski gerçektir. Bu ihtimale karşı talep edilebilecek geçici koruma tedbirleri dava dilekçesiyle birlikte gündeme getirilmeli; devir yapılmışsa devrin tarihi, bedeli ve alıcının yakınlık ilişkisi ayrıca incelenmelidir.
Kısa Not
Burada anlatılanlar genel çerçeveyi göstermek içindir; evliliğin süresi, malların edinme biçimi ve varsa daha önce imzalanmış sözleşmeler sonucu tamamen değiştirebilir. Protokol imzalanmadan önce metnin bir hukukçu tarafından okunması, sonradan açılacak bir davanın önüne geçebilir.