Velayete ilişkin düzenlemeler çoğu zaman bir protokol metniyle şekillenir. Ancak taraflar arasında anlaşma sağlanmış olsa bile, protokolün onaya sunulacağı mahkemenin yanlış belirlenmesi süreci başa döndürebilir. Bu rehber, velayet protokollerinde görev ve yetki analizini merkeze alarak, yanlış mahkemeye başvuru riskinin nasıl azaltılacağını ele alıyor.
Görev: Neden Aile Mahkemesi?
4787 sayılı Kanun, aile hukukundan doğan dava ve işleri aile mahkemesinin görev alanına bırakır. Velayet, kişisel ilişki kurulması ve iştirak nafakası talepleri bu kapsamdadır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ise davaya, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar. Dilekçenin başlığında bu sıfatın belirtilmemesi tek başına yıkıcı bir hata olmasa da, dosyanın doğru kaleme düşmesini geciktirir.
Yetki: Boşanma Dosyası ile Velayet Değişikliği Aynı Değildir
Boşanma ve buna bağlı velayet düzenlemelerinde yetki, TMK uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesine göre belirlenir. Buna karşılık boşanma kesinleştikten sonra açılan velayetin değiştirilmesi talebinde tablo değişir; burada çocuğun menfaati ve fiilî yerleşim yeri belirleyici hâle gelir. Aynı ailenin iki farklı dosyasında iki ayrı yer mahkemesinin yetkili çıkması bu yüzden şaşırtıcı değildir.
Protokol Metninin Mahkemede Ayakta Kalması
Anlaşmalı boşanmada hâkim, protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir; özellikle çocuğa ilişkin düzenlemelerde re'sen değişiklik yapabilir. Bu nedenle protokol, hâkimin denetimini kolaylaştıracak şekilde kurulmalıdır.
- Kişisel ilişki günleri, saatleri ve teslim yeri tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılmalı
- Okul dönemi, yarıyıl tatili ve dinî bayramlar için ayrı düzen öngörülmeli
- Nafakanın artış ölçütü belirlenebilir bir kritere bağlanmalı
- Taraflardan birinin şehir değiştirmesi ihtimali için teslim usulü düşünülmeli
- Yurt dışına çıkış ve pasaport işlemleri konusunda muvafakat rejimi netleştirilmeli
Yanlış Mahkeme Seçiminin Bedeli
Yetkisizlik kararı verildiğinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için HMK'da öngörülen süre içinde talepte bulunulması gerekir. Bu talep atlanırsa dava açılmamış sayılır ve özellikle çocukla kişisel ilişkinin fiilen kesintiye uğradığı dosyalarda kayıp yalnızca usuli değil, fiilîdir. Ara dönemde geçici tedbir talebinin ayrıca kurulmuş olması bu riski hafifletir.
Başvuru Öncesi Sıralama
- Talebin boşanmaya bağlı mı, bağımsız bir değişiklik talebi mi olduğu belirlenir.
- Buna göre görev ve yetki ayrı ayrı gerekçelendirilir.
- Çocuğun yerleşim yerine ilişkin somut belgeler (okul kaydı, adres kaydı) hazırlanır.
- Protokol maddeleri uygulanabilirlik açısından gözden geçirilir.
- Geçici tedbir talebi dilekçeye ayrı başlık olarak eklenir.
Yukarıdaki bilgiler genel yönlendirme amaçlıdır ve her ailenin koşulları farklıdır. Çocuğun üstün yararını etkileyen düzenlemelerde metni imzalamadan önce hukuki görüş almanız faydalı olacaktır.