Tenkis, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün saklı payları aştığı hâllerde devreye giren bir düzeltme aracıdır. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu dosyalarda tartışma çoğunlukla iki noktada düğümlenir: hesabın hangi değerler üzerinden yapılacağı ve talebin süresinde ileri sürülüp sürülmediği. Bu rehber, hesap kurgusunu ve aile içi çözüm ihtimalini birlikte değerlendirir.
Önce Tereke, Sonra Saklı Pay
Tenkis hesabı doğrudan tasarrufun kendisinden başlamaz. Önce mirasbırakanın ölüm anındaki malvarlığı belirlenir, borçlar düşülür ve daha önce yapılmış olup hesaba dahil edilmesi gereken kazandırmalar eklenir. Bu şekilde ulaşılan değer üzerinden saklı paylar hesaplanır ve tasarrufun bu payı ne ölçüde ihlal ettiği ortaya konur. Adımlardan biri atlandığında ortaya çıkan rakam, dosyanın tamamını tartışmalı hâle getirir.
Hangi Kazandırmalar Hesaba Dahil Edilir?
- Mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tabi olan karşılıksız kazandırmalar
- Miras payına mahsuben yapılan devirler
- Görünüşte satış olan ancak bedeli ödenmemiş işlemler
- Hayat sigortası ve benzeri düzenlemelerin değeri bakımından yapılan hesaplama
- Olağan hediye niteliğindeki kazandırmaların kapsam dışı kalması
Bu ayrımın önemi şudur: her devir tenkise tabi değildir. Devrin niteliği belirlenmeden açılan davalarda, kapsam dışı kalan işlemler için harcanan yargılama emeği sonuçsuz kalır.
Değerleme Anı Neden Tartışma Yaratır?
Kazandırmanın hangi tarihteki değerinin esas alınacağı, sonucu doğrudan belirler. Taşınmazlarda devir tarihi ile ölüm tarihi arasındaki değer farkı çok büyük olabildiğinden, bu başlık dosyaların en çok itiraz edilen kısmıdır. Bilirkişi raporuna karşı yapılacak itirazın da bu eksende, karşılaştırılabilir örnekler ve konum verileri gösterilerek kurulması gerekir; genel değer itirazları rapor üzerinde etki doğurmaz.
Süre Kaçırılmadan Yapılması Gerekenler
Tenkis talebi hak düşürücü süreye tabidir ve sürenin başlangıcı, saklı payın ihlal edildiğinin öğrenildiği ana bağlanır. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği ise çoğu kez ayrı bir tartışma konusudur. Bu nedenle vasiyetnamenin açıldığı, tapu kaydının görüldüğü veya devrin öğrenildiği tarihler belgeye bağlanmalıdır. Aile içi görüşmelerin sürüyor olması bu süreyi durdurmaz; müzakere devam ederken sürenin dolmasına izin verilmemelidir.
Tenkis mi, Muvazaa mı, Yoksa İkisi Birden mi?
Aynı devir hem muris muvazaası hem tenkis iddiasına konu olabilir; ancak bu iki iddianın hukuki dayanağı ve sonuçları farklıdır. Muvazaa iddiası işlemin baştan geçersizliğine, tenkis ise geçerli bir tasarrufun saklı pay ölçüsünde indirilmesine dayanır. Hangi iddianın asıl, hangisinin yedek olarak ileri sürüleceği, elde bulunan delilin gücüne göre kurgulanmalıdır. Karşı tarafın kısmi bir devir veya bedel ödeme önerisi getirmesi hâlinde, önerinin saklı pay hesabına göre gerçek karşılığı hesaplanmadan kabul edilmemelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Terekenin yapısı ve devirlerin niteliği her dosyada farklı sonuç ürettiğinden, talepte bulunmadan önce hesabın bir hukukçuyla birlikte çıkarılması yerinde olur.