Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar genellikle esasa, yani borcun varlığına odaklanır. Oysa çek ve bononun kendine özgü şekil şartları, uyuşmazlığı hangi mahkemenin göreceğini ve hangi delilin dinleneceğini önceden belirler. TTK ve HMK çerçevesinde bu ayrımlar, ispat açığı riskini doğrudan etkiler.
Takip Yolu mu, Dava Yolu mu?
Kambiyo senedine özgü haciz yoluyla takipte, borca ve imzaya itiraz icra mahkemesinde incelenir. Buna karşılık senedin iptali, sebepsiz zenginleşme veya menfi tespit gibi talepler genel mahkemelerin konusudur. Aynı senet için iki farklı merci eşzamanlı işletilebilir; bu durumda birinde alınan kararın diğerinde bekletici mesele yapılıp yapılmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.
Görev: Mutlak Ticari Dava Kavramı
Kambiyo senetlerinden doğan davalar, tarafların tacir olup olmamasına bakılmaksızın ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bu nedenle senedin bir tüketici işleminden kaynaklandığı savunması, görevi kendiliğinden değiştirmez; ancak senedin düzenlenme sebebine ilişkin ayrı bir tartışma açabilir. Asliye ticaret ve asliye hukuk arasındaki ilişki görev ilişkisi olduğundan, yanlış mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır.
Yetkide Ödeme Yeri Kaydının Ağırlığı
Kambiyo senetlerinde ödeme yeri, hem senedin geçerliliği hem de yetki bakımından belirleyicidir. Senette ödeme yeri gösterilmemişse kanunun öngördüğü tamamlayıcı kurallar devreye girer. Uygulamada yetki itirazları çoğunlukla senet metnindeki bu kaydın okunmamasından doğar; dilekçe hazırlanmadan önce senedin ön ve arka yüzü, cirolar dahil incelenmelidir.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir, Neyi Değiştiremez
Taraflar, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri konularda belirli bir vakıanın yalnızca belli delillerle ispatlanacağını kararlaştırabilir. Bu tür bir delil sözleşmesi, örneğin defter kayıtlarının veya elektronik ortam verilerinin esas alınacağını öngörebilir. Ancak kanunun kesin delille ispatı zorunlu kıldığı hâllerde ve tarafların tasarruf yetkisinin bulunmadığı konularda böyle bir anlaşma sonuç doğurmaz. Zayıf tarafın delil imkânını tamamen ortadan kaldıran düzenlemeler de geçerlilik denetimine tabidir.
Senet Dosyasında İspat Kontrol Listesi
- Senedin aslının kimde bulunduğu ve ibraz kaşesinin tarihi
- Ciro zincirinin kesintisiz olup olmadığı
- Karşılıksızlık tespitine ilişkin banka şerhi ve zamanlaması
- Senedin düzenlenme sebebini gösteren sözleşme, fatura veya cari hesap ekstresi
- Zamanaşımı savunması yapılacaksa vade ve ibraz tarihlerinin çizelgesi
Buradaki değerlendirmeler genel bilgi niteliğindedir ve her senet metni kendi sonuçlarını doğurur. Senedin şekil şartlarındaki küçük bir eksiklik dahi başvurulacak yolu değiştirebileceğinden, işlem yapılmadan önce belgenin bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.