Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların ilk baktığı yer çoğu zaman sözleşmenin son maddeleri olur. Delil sözleşmesi, yetkili mahkeme kaydı ve tebligat adresi hükümleri, uyuşmazlık henüz doğmadan ispat gücünün nasıl dağıtılacağını belirler. Bu maddeler özensiz yazıldığında, esasen haklı olan taraf ispat aracından yoksun kalabilir.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir, Neyi Değiştiremez
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların belirli bir uyuşmazlığın yalnızca belirli delillerle ispat edilmesini kararlaştırmasına imkân tanır. Bu kayıt münhasır biçimde kurulduğunda, sözleşmede sayılmayan delile dayanılamaz; münhasır olmayan biçimde kurulduğunda ise diğer deliller tamamen dışlanmaz. Ancak delil sözleşmesi sınırsız değildir: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve hâkimin kendiliğinden araştırma yaptığı hâllerde etkisini göstermez. Ayrıca bir tarafı ispat hakkından fiilen yoksun bırakacak ölçüde ağır kayıtlar, dürüstlük kuralı çerçevesinde tartışma konusu olur.
Asliye Ticaret Mahkemesi ve Arabuluculuk Basamağı
Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki ticari davalarda görevli mahkeme kural olarak asliye ticaret mahkemesidir; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi ticari sıfatla bakar. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk son tutanağı dilekçeye eklenmezse dava usulden reddedilir; bu, delil sözleşmesinin ne kadar iyi kurgulandığından bağımsız bir engeldir.
Yetki Kaydı Kimler Arasında Geçerli
Yetki sözleşmesi yapma imkânı herkese açık değildir. Yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarındaki uyuşmazlık için bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilir. Karşı taraf tacir değilse yetki kaydı sonuç doğurmaz ve genel yetki kurallarına dönülür. Kaydın münhasır olup olmadığı da ayrıca yazılmalıdır; "... mahkemeleri yetkilidir" ifadesi ile "... mahkemeleri münhasıran yetkilidir" ifadesi farklı sonuçlar üretir. Kesin yetki kuralının bulunduğu hâllerde ise sözleşmeyle başka bir yer kararlaştırılamaz.
Delil Sözleşmesi Kendi Aleyhinize Çalıştığında
Uygulamada sık görülen bir tablo şudur: taraflardan biri, kendi kayıt düzenini düşünmeden "uyuşmazlıklarda yalnızca yazılı belge ve ticari defterler delil olacaktır" kaydını kabul eder; sonra teslimatın telefonla ve mesajla yönetildiği ortaya çıkar. Ticari defterlerin sahibi lehine delil olabilmesi kanunun aradığı koşullara bağlıdır; defterler usulüne uygun tutulmamışsa bu kayıt yalnızca karşı tarafa yarar. Bu nedenle delil sözleşmesi imzalanmadan önce şu sorular yanıtlanmalıdır:
- Sipariş, teslim ve kabul süreçleri hangi belgeyle kayıt altına alınıyor?
- E-posta ve mesajlaşma kayıtları sözleşmede delil olarak sayılmış mı?
- İrsaliye, tutanak ve numune raporları kim tarafından imzalanıyor?
- Ticari defterler ve destekleyici belgeler düzenli tutuluyor mu?
Sözleşme Yazılırken Son Kontrol
- Delil sözleşmesinin münhasır olup olmadığı açıkça yazılır.
- Elektronik yazışma ve kayıtların delil değeri ayrıca düzenlenir.
- Yetki kaydının tarafların sıfatı bakımından geçerli olup olmadığı denetlenir.
- Tebligat adresi ve adres değişikliği bildirim yükümlülüğü eklenir.
- Arabuluculuk basamağı iş akışına not düşülür.
Bu metin genel bilgi amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve fiili kayıt düzeniniz sonucu belirleyeceğinden, taslak metinlerin imza öncesinde hukuki incelemeden geçirilmesi uygun olur.