Ortaklar arasındaki gerilim mahkemeye taşındığında ilk tartışma çoğu zaman esasa değil, uyuşmazlığın nerede çözüleceğine ilişkindir. Esas sözleşmeye veya pay sahipleri sözleşmesine konulmuş tahkim kaydı, bazı talepler bakımından mahkemenin önünü kapatırken bazıları bakımından hiçbir etki doğurmaz. Bu ayrımın baştan yapılmaması, aylar süren bir usul tartışmasına ve delillerin tazeliğini yitirmesine yol açar.
Görevli Mahkeme ve Kesin Yetki Alanları
TTK kapsamındaki ortaklık uyuşmazlıklarında asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Genel kurul kararlarının iptali ve butlanının tespiti gibi davalar, şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesinde görülür; bu yetki taraf iradesiyle başka bir yere taşınamaz. Genel kurul kararının iptali davasının kanunda öngörülen üç aylık süre içinde açılması gerektiği de gözden kaçırılmamalıdır.
Tahkim Şartı Her Talebi Kapsar mı
- Ortaklar arasındaki pay devri, rekabet yasağı ve kâr payı taahhüdü gibi sözleşmesel talepler kural olarak tahkime elverişlidir.
- Şirketin organ yapısını ve üçüncü kişileri etkileyen kararların iptali talepleri bakımından tahkime elverişlilik tartışmalıdır.
- Fesih ve tasfiye gibi sonuçları kamuya yansıyan talepler, sözleşmesel bir kayda dayanılarak tahkime bırakılamayabilir.
- Tahkim itirazı ilk itiraz niteliğindedir; cevap dilekçesinde ileri sürülmezse mahkeme yargılamaya devam eder.
Delil Eksikliğinin Kaynağı: Şirket Defterleri
Ortaklık uyuşmazlıklarında delilin büyük bölümü karşı tarafın elindedir. Yönetim kurulu karar defteri, pay defteri, genel kurul tutanakları, hazirun cetveli ve ticari defterler dosyaya girmezse, iddia soyut kalır. Bu belgelere erişimi olmayan ortağın, dava açmadan önce bilgi alma ve inceleme hakkını yazılı olarak kullanması ve talebine verilen cevabı ya da cevapsızlığı belgelemesi gerekir. Cevapsız bırakılan bir bilgi talebi, sonraki aşamada delil sunulmamasının gerekçesi hâline gelir.
Genel Kurul Sürecinde Kayıt Almak
Toplantıda yaşanan usul aykırılıkları anında tutanağa geçirilmezse sonradan ispatı güçtür. Çağrının usulüne uygun yapılmadığı, gündeme bağlılık ilkesinin ihlal edildiği ya da oy hakkının hukuka aykırı sınırlandığı iddiaları, muhalefet şerhiyle kayıt altına alındığında değer kazanır. İptal davasında dava hakkının kullanılabilmesi bakımından da bu şerhin önemi büyüktür.
Paralel Yollar ve Zamanlama
Şirket varlıklarının tüketilmesi riski varsa, esas talebin tahkimde mi mahkemede mi görüleceği tartışması sürerken ihtiyati tedbir talebi ayrıca gündeme getirilebilir. Tahkim yargılamasının varlığı, mahkemeden geçici hukuki koruma istenmesine kural olarak engel değildir. Bu imkânın zamanında kullanılması, kazanılan kararın uygulanabilir kalmasını sağlar.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; şirket türü, sözleşme metni ve talebin niteliği sonucu değiştirebilir. Tahkim kaydı bulunan bir uyuşmazlıkta adım atmadan önce kaydın kapsamını hukuki değerlendirmeye tabi tutmanız yerinde olur.