Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı ile ödeme aracı olarak verilen çek ve senetler çoğu zaman aynı dosyada karşı karşıya gelir. TTK ve 6102 kambiyo senetlerinin sıkı şekil şartlarını, TBK ise temel ilişkiyi düzenler. Sonuç: aynı ihtilafın bir kısmı hakem önüne, bir kısmı icra dairesine ve mahkemeye gidebilir.
Kambiyo Takibi ile Tahkimin Ayrıştığı Nokta
Kambiyo senedine dayalı takip, senedin soyut borç ikrarı niteliğinden güç alır ve icra dairesinde başlatılır. Senedin dayandığı temel sözleşmeden kaynaklanan alacak veya menfi tespit tartışması ise tahkim anlaşmasının kapsamına girebilir. Bu ayrım, tahkim şartının nasıl kaleme alındığına bağlıdır; "bu sözleşmeden doğan ve sözleşmeyle ilişkili tüm uyuşmazlıklar" gibi geniş ifadeler kapsamı genişletir. Tahkim itirazı bir ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde süresinde ileri sürülmezse mahkemenin yetkisi kabul edilmiş olur.
Senedin Şekil Denetimi Önce Yapılmalıdır
- Senet metninde bulunması gereken kayıtların eksikliği, belgeyi kambiyo senedi olmaktan çıkarabilir.
- Keşide yeri, düzenleme ve vade tarihlerindeki çelişkiler takibin türünü değiştirir.
- Ciro zincirinin kopukluğu, yetkili hamil sıfatını tartışmalı hâle getirir.
- Şirket adına atılan imzada temsil yetkisi ve kaşe kullanımı ayrıca denetlenir.
Görevli Mahkeme ve İtiraz Mercii
Uyuşmazlığın esası ticari dava niteliğindeyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir ve bu husus dava şartı olarak re'sen gözetilir. Takibe yönelik borca ve imzaya itirazlar ise icra mahkemesinde incelenir. Hangi talebin nereye ait olduğunun baştan ayrıştırılmaması, aynı iddianın iki kez ileri sürülüp iki kez reddedilmesine yol açar. Ticari davalarda konusu para alacağı olan talepler bakımından arabuluculuk dava şartı olduğundan, tahkim yolu seçilmediği hâllerde bu aşama atlanmamalıdır.
Delil Eksikliğinin Tipik Görünümü
- Senedin aslının saklanmaması; fotokopi üzerinden yürütülen tartışma imza incelemesini imkânsızlaştırır.
- Teminat amacıyla verilen senetlerde teminat kaydını gösteren yazışmanın bulunmaması.
- Kısmi ödemelerin senet üzerine işlenmemesi ve dekont açıklamalarının boş bırakılması.
- Karşılıksız çekte bankaca düşülen kaydın ve ibraz tarihinin dosyaya eklenmemesi.
Bu içerik yol gösterici genel bilgi sunar. Senedin metni, tahkim şartının kapsamı ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, takip veya dava yolunu seçmeden önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.