Kambiyo senedine dayalı takipte tempo, olağan icra takibinden çok daha hızlıdır. TTK ve 6102 sayılı düzenleme ile TBK ekseninde şekillenen çek ve bono ilişkilerinde borçluya tanınan itiraz süreleri kısa tutulmuştur; bu sürelerin kaçırılması, esasında haklı olan borçlunun savunmasını kullanılamaz hâle getirir. Taraflar arasında bir delil sözleşmesi varsa tablo daha da daralır.
Delil Sözleşmesi Neyi Değiştirir
Delil sözleşmesi, tarafların bir uyuşmazlığın hangi delillerle ispat edileceğini önceden kararlaştırmasıdır. Kredi, bayilik veya cari hesap sözleşmelerinde sıkça yer alır ve genellikle defter kayıtlarını, hesap ekstrelerini ya da elektronik kayıtları münhasır delil hâline getirir. Böyle bir hüküm varsa, tanık dinletme yoluyla ödeme savunması yapma imkânı büyük ölçüde kapanır. Bu nedenle takiple karşılaşan borçlunun ilk incelemesi senedin kendisi değil, temel ilişkiyi kuran sözleşme metni olmalıdır.
İmza İtirazı ile Borca İtirazın Ayrılması
Kambiyo takibinde imzaya itiraz ile borca itiraz farklı sonuçlar doğurur ve dilekçede açıkça ayrılmalıdır. İmzaya itiraz edilmemesi, imzanın kabul edildiği anlamına gelir ve sonradan bu yola dönülemez. Borca itirazda ise ödeme, takas, senedin bedelsiz kalması veya teminat senedi olduğu iddiası ileri sürülür. Teminat senedi savunmasının kabul görmesi, senedin teminat amacını gösteren yazılı bir kayda bağlıdır.
Dosyaya Konulacak Kayıtlar
- Temel ilişkiyi gösteren sözleşme ve ekleri
- Ödemeyi kanıtlayan banka dekontları ve havale açıklamaları
- Ticari defter kayıtları ve karşılıklı cari hesap mutabakatları
- Senedin verildiği tarihe ilişkin yazışmalar
- Çekte bankaya ibraz kaydı ve karşılıksız işlemi görülen sayfası
Ticari Defterlerin İki Yüzü
Usulüne uygun tutulan ticari defterler, sahibi lehine de delil oluşturabilir; ancak bu, defterlerin açılış ve kapanış onaylarının tam olmasına ve kayıtların birbirini doğrulamasına bağlıdır. Karşı tarafın defterine dayanan savunmalarda, defterin bütünüyle incelenmesi istenmelidir; yalnızca lehe olan sayfanın sunulması yeterli sayılmaz.
Ceza Boyutunu Ayrı Takip Etmek
Karşılıksız çek nedeniyle yapılan şikâyet, icra takibinden bağımsız ve kendi süresi olan ayrı bir süreçtir. İcra dosyasında yapılan itiraz, şikâyet süresini durdurmaz. Aynı şekilde ceza sürecinde varılan sonuç, alacağın tahsilini kendiliğinden sağlamaz; iki dosyanın paralel yürütülmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme içindir; kambiyo takiplerinde süreler günle ölçüldüğünden, ödeme emri tebliğ edildiğinde gecikmeden hukuki değerlendirme almanız önemlidir.