Ticari ilişkilerde sözleşmeye tahkim şartı konulduktan sonra ödeme çek veya senet ile yapıldığında, uyuşmazlık çıktığında hangi yolun izleneceği tartışma konusu olur. Bu rehber, iki yolun kesişme noktasını ve delil düzenini ele alır.
Kambiyo Senedi ile Temel İlişkiyi Ayırmak
TTK sisteminde kambiyo senedi, kendisine dayanak olan sözleşmeden bağımsız bir borç ilişkisi doğurur. Bu soyutluk, senede dayanan takibin sözleşmedeki tahkim şartından etkilenmeden yürütülebilmesi sonucunu doğurur. Buna karşılık senedin dayanağı olan ticari ilişkiden kaynaklanan talepler, ayıp, teslim veya cezai şart tartışmaları sözleşmenin kapsamındadır ve tahkim şartı bu alanda işlerlik kazanır.
Tahkim Şartının Geçerliliği Nasıl Denetlenir
- Şartın yazılı olarak kararlaştırıldığının gösterilmesi
- Uyuşmazlığın şartın kapsamına girip girmediğinin belirlenmesi
- Tarafların temsil yetkisinin şart bakımından da bulunması
- Uyuşmazlığın tahkime elverişli nitelikte olması
Bu unsurlardan biri tartışmalıysa, tahkim itirazının ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürülmesi gerekir; sonradan ileri sürülen itiraz sonuç doğurmaz.
Senet Dosyasında Delil Düzeni
Senedin kendisi dışında saklanması gereken belgeler şunlardır: teslim ve ciro zincirini gösteren kayıtlar, ödeme yapıldığı iddiası varsa dekont ve mahsup yazışmaları, karşılıksız çekte bankaca düşülen şerh, ihtarname ve tebliğ belgesi. TBK hükümlerine göre ileri sürülecek def'iler bakımından, senedin kime karşı ileri sürüldüğü belirleyicidir; bu nedenle elde bulunduran kişinin senedi nasıl edindiği ilk aşamada araştırılmalıdır.
Hangi Yol Daha Hızlı Sonuç Verir
Karar verirken üç ölçüt öne çıkar. Birincisi, alacağın senede bağlanmış kısmı ile sözleşmesel taleplerin oranı; senede bağlı kısım baskınsa icra yolu hızlıdır. İkincisi, karşı tarafın malvarlığına ulaşma imkânı; tahkim süreci sonunda elde edilen karar tenfiz veya icra aşamasını gerektirir. Üçüncüsü, uyuşmazlığın teknik yoğunluğu; ticari defterler ve teslim ayıplarının tartışıldığı dosyalarda hakemlik yolu daha ayrıntılı inceleme sağlayabilir.
Anlaşma Görüşmesinde Dikkat Edilecek Nokta
Kısmi ödeme karşılığında senedin iade edilmesi kararlaştırılırsa, bu iadenin hangi alacağa mahsuben yapıldığı yazılı olarak belirlenmelidir. Aksi hâlde 6102 sayılı kanun kapsamındaki diğer talepler bakımından da ibra edildiği iddiası gündeme gelebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Senedin türü, sözleşmenin metni ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirdiğinden, takip veya tahkim başvurusu öncesinde belgelerin birlikte incelenmesi önerilir.