Ticari ilişkilerde sözleşmeye bir tahkim kaydı konulmuş olması, o ilişki nedeniyle verilen çek veya bononun her türlü uyuşmazlığını da hakem önüne taşıdığı anlamına gelmez. Kambiyo senedi, düzenlendiği andan itibaren temel ilişkiden bağımsız bir yapı kazanır ve kendi takip düzenine tabidir. Aşağıda 6102 sayılı TTK ile TBK çerçevesinde, tahkim kaydının sınırı ve itiraz adımları, senede dayalı iddiaların ispatı ekseninde ele alınmaktadır.
Tahkim Kaydı Kambiyo Takibini Engeller mi?
Senedin kendisinde bir tahkim kaydı yer almıyorsa, alacaklının kambiyo senetlerine özgü takip yoluna başvurması genellikle mümkündür. Tahkim kaydı ise temel ilişkiden doğan iddialar bakımından işlerlik kazanır. Bu nedenle ayrım şöyle kurulur: senedin şekli geçerliliği ve takip usulüne ilişkin iddialar bir yola, senedin verilme sebebine ve bedelin ödenip ödenmediğine ilişkin iddialar başka bir yola aittir. İkisinin tek dilekçede birleştirilmesi, taleplerden birinin değerlendirilmemesine yol açabilir.
İmzaya İtiraz ile Borca İtiraz Aynı Şey Değildir
- İmzaya itiraz, senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiasıdır ve açıkça, ayrıca ileri sürülmelidir.
- Borca itiraz, borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı veya hiç doğmadığı iddiasıdır.
- Yetki itirazı varsa diğer itirazlarla birlikte ve sırasına uygun biçimde bildirilmelidir.
- İtirazın süresinde ve doğru mercie yapılması, kambiyo takiplerinde diğer alanlara göre daha katı biçimde uygulanır.
Teminat Senedi Savunmasının İspatı
Uygulamada en sık ileri sürülen ve en sık ispatsız kalan savunma, senedin teminat amacıyla verildiğidir. Bu iddia, senet metnindeki bir kayda ya da yazılı bir belgeye dayanmıyorsa büyük ölçüde zayıf kalır. İddiayı destekleyebilecek unsurlar şunlardır:
- Senedin verildiği sözleşmede, teminat amacına ve hangi borcu güvence altına aldığına ilişkin açık ifade.
- Senet ile temel ilişkinin tutarı ve vadesi arasındaki uyum ya da uyumsuzluk.
- Asıl borcun ödendiğini ve senedin iade edilmesi gerektiğini gösteren yazışmalar.
- Aynı ilişki için birden çok senet alınmışsa bunların akıbetine ilişkin kayıtlar.
Menfi Tespit Yolunun Planlanması
Borçlu, borçlu olmadığının tespitini talep ediyorsa bu davanın takip üzerindeki etkisinin sınırlı olabileceğini baştan hesaba katmalıdır; takibin durması kendiliğinden gerçekleşmez ve ayrı bir talep gerektirir. Ayrıca temel ilişki tahkime tabi ise, tespit talebinin hangi mercie yöneltileceği önceden belirlenmelidir. Bu belirleme yapılmadan açılan dosyalar, esasa girilmeden sonuçlanabilir.
Sık Görülen Belge Eksikleri
Senedin ön ve arka yüzünün tam olarak kayıt altına alınmaması, cirolar zincirinin takip edilmemesi, ödemelerin senede atıf yapılmadan gönderilmesi ve senedin iadesinin belgelenmemesi, sonradan telafisi güç sorunlar doğurur. Kısmi ödemelerde, ödemenin hangi senede ilişkin olduğunun yazılı biçimde belirtilmesi temel bir koruma sağlar.
Son Söz
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Senedin türü, tahkim kaydının metni ve takibin aşaması izlenecek yolu değiştirebileceğinden, itiraz süresi geçmeden hukuki destek alınması önerilir.