Ticari sözleşmelerin sonuna eklenen tahkim şartı, uyuşmazlık çıkana kadar çoğunlukla hatırlanmaz. Oysa bu kısa hüküm, uyuşmazlığın hangi merci önünde çözüleceğini, hangi usulün uygulanacağını ve delillerin hangi takvimde sunulacağını belirler. TTK ve 6102 sayılı Kanun'un ticari işlere ilişkin düzenlemeleri ile TBK'nın sözleşme hükümleri bu noktada tahkim iradesiyle birlikte okunmalıdır. Bu rehber, tahkim itirazının zamanlaması ve delil sunma disiplini üzerine kuruludur.
Tahkim Şartı Geçerli mi
Her tahkim kaydı sonuç doğurmaz. Şartın yazılı olması, tarafların iradesinin açık biçimde tahkime yönelmesi ve uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunması gerekir. Hem mahkemeyi hem tahkimi seçenekli biçimde gösteren belirsiz kayıtlar, tarafların hangi yolu seçtiğini tartışmalı hâle getirir. İtirazdan önce yapılacak ilk iş, şartın kapsamının uyuşmazlığı gerçekten kapsayıp kapsamadığını tespit etmektir.
İtirazın Zamanı: İlk İtiraz Kuralı
Tahkim şartına rağmen mahkemede dava açıldığında, karşı tarafın tahkim itirazını usul kanununun öngördüğü ilk aşamada ileri sürmesi gerekir. Bu aşama kaçırılır ve esasa cevap verilirse, tahkim iradesinden zımnen vazgeçildiği sonucuna varılabilir. Bu nedenle dava dilekçesi tebliğ alınır alınmaz sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi kontrol edilmelidir.
Tahkimde Delil Takvimi Neden Katı
Tahkim yargılamasında usul takvimi taraflarca ve hakem kurulunca önceden belirlenir; belirlenen sürede sunulmayan delilin sonradan kabulü istisnaidir. Bu yüzden dosya hazırlığı davanın açılmasından önce tamamlanmalıdır:
- Sözleşme ve tüm ekleri, değişiklik protokolleriyle birlikte tarih sırasına konulur.
- İfa ve ayıp iddialarına ilişkin sevk, teslim ve muayene kayıtları eşleştirilir.
- Taraflar arasındaki yazışmalar tek bir kronolojide birleştirilir.
- Uzman görüşü gerekiyorsa, raporun teslim tarihi usul takvimiyle uyumlu planlanır.
Karar Sonrası: İptal Davası Aşaması
Hakem kararına karşı denetim, esasın yeniden incelenmesi biçiminde değil, sınırlı iptal sebepleri üzerinden yürür. Kurulun oluşumundaki aykırılık, tarafın hukuki dinlenilme hakkının ihlali veya kararın tahkim anlaşmasının kapsamını aşması gibi başlıklar bu çerçevededir. İptal davası için tanınan süre kısa olduğundan, karar tebliğ alındığı anda inceleme başlatılmalıdır. Yabancı bir hakem kararının Türkiye'de icrası söz konusuysa tenfiz aşaması ayrıca planlanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenin metni, seçilen tahkim kuralları ve tarafların yerleşim yeri sonucu değiştirebilir. Uyuşmazlık doğduğunda sözleşmenin uyuşmazlık maddesini bir hukukçuyla birlikte yorumlamak, yol seçiminde kaybedilen zamanı önler.