Kambiyo senedine dayanan bir alacakta atılacak ilk adım, hangi yolun seçileceğidir. Kambiyo senetlerine özgü takip, genel haciz yolu ve asliye ticaret mahkemesinde açılacak dava farklı sonuçlar doğurur; üstelik bunların bir kısmı için arabuluculuk dava şartıdır, bir kısmı için değildir. Bu rehber, seçim hatasının nerede kayba dönüştüğünü ve senedin kendisindeki eksikliklerin dosyayı nasıl çökerttiğini ele alır.
Arabuluculuk Şartı Nerede Devreye Girer
Türk Ticaret Kanunu, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Buna karşılık icra takibi bir dava değildir; kambiyo senedine dayalı takip başlatmak için arabuluculuk şartı aranmaz. Ancak takip itirazla durduğunda açılacak dava bakımından şartın ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Bu nüans atlandığında dosya usulden reddedilir ve senedin süreleri işlemeye devam eder.
Görevli Mahkeme Bir Dava Şartıdır
Ticari nitelikteki uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinde görülür; ihtisas mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Görev kuralı kamu düzenindendir ve taraflar aksini kararlaştıramaz. Buna karşılık takibe itirazın kaldırılması ve şikayet gibi talepler icra mahkemesinin işidir. Aynı dosyada iki mahkemeye ait talepleri tek dilekçede birleştirmek, görevsizlik kararıyla ay kaybettirir.
Senedin Kendisi İlk Delildir
Kambiyo senetlerinde şekil şartları katıdır; unsurları eksik bir belge kambiyo senedi vasfını yitirir ve yalnızca adi bir yazılı delil hâline gelir. Bu durumda seçilen takip yolu da düşer. Bu nedenle takip başlatılmadan önce senet üzerinde şu kontroller yapılmalıdır:
- Senet türünü gösteren ibarenin metinde bulunması
- Düzenleme tarihi ve yerinin okunabilir olması
- Bedelin yazı ve rakam uyumu
- Ciro silsilesinin kesintisiz olması
- İmzaların ve varsa kaşe ile temsil yetkisinin uyumu
Süre ve Zamanaşımı Kontrolü
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı, senedin türüne ve borçlunun sıfatına göre Türk Ticaret Kanunu’nda ayrı ayrı düzenlenmiştir; genel borç zamanaşımıyla karıştırılmamalıdır. Çekte ibraz süresine uyulmamış olması, hem takip yolunu hem de karşılıksızlık işlemine bağlı sonuçları etkiler. Bu nedenle senedin düzenleme, vade ve ibraz tarihleri dosyanın ilk sayfasına yazılmalıdır.
Karşı Taraf Sahtelik İddia Ederse
İmzaya itiraz edildiğinde tartışma bilirkişi incelemesine taşınır. Bu ihtimale karşı senedin aslının özenle saklanması, fotokopi üzerinden takip yapılmaması ve senedin hangi ilişki nedeniyle verildiğini gösteren sözleşme, fatura veya banka kaydının hazır tutulması gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve alacağın kaynağı seçilecek yolu bütünüyle değiştirebileceğinden, takip başlatılmadan önce bir hukukçuyla değerlendirme yapılması önerilir.