Ortaklar arasındaki anlaşmazlıkların yargı önüne taşınmadan çözülmesi için esas sözleşmeye veya pay sahipleri sözleşmesine tahkim şartı konulması yaygın bir tercihtir. Ancak bu şartın varlığı tek başına yeterli değildir; uyuşmazlığın tahkime elverişli olması ve şartın geçerli biçimde kurulmuş olması gerekir. TTK ve TBK ekseninde bu rehber, tahkim yoluna başvurmadan önce yapılması gereken denetime odaklanır.
Her şirket uyuşmazlığı tahkime elverişli değildir
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konular tahkime elverişlidir. Buna karşılık şirketler hukukunda bazı talepler kesin hüküm etkisi bakımından tüm pay sahiplerini bağladığından, bunların hakem önünde görülüp görülemeyeceği tartışmalıdır. Genel kurul kararının iptali ve butlanı, şirketin feshi ile bazı organ kararlarına ilişkin talepler bu tartışmanın merkezindedir. Buna karşılık pay devri sözleşmesinden doğan alacak, rekabet yasağı ve pay sahipleri sözleşmesinin ihlali gibi taleplerde elverişlilik genellikle sorun oluşturmaz.
Tahkim şartının geçerliliğinde aranan unsurlar
- Şartın yazılı olması ve tarafların iradesinin tereddütsüz biçimde tahkime yönelmiş olması
- Uyuşmazlığın kapsamının belirli ya da belirlenebilir olması
- Hakem sayısı, seçim usulü ve tıkanma halinde başvurulacak mekanizmanın öngörülmesi
- Tahkim yeri, uygulanacak usul kuralları ve yargılama dilinin gösterilmesi
- Esas sözleşmeye konulan şartın sonradan pay sahibi olanları da bağlayacak şekilde kurulmuş olması
Bu unsurlardan birinin eksikliği, karşı tarafa tahkim itirazını bertaraf etme imkanı verir ve süreç en baştan mahkemeye döner.
Delil hazırlığı: şirket kayıtları esastır
Ortaklar arası uyuşmazlıklarda ispat, taraf beyanlarından çok şirket kayıtlarıyla yapılır. Bu nedenle pay defteri, genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri, ticaret sicili kayıtları, finansal tablolar ve ortaklar arası yazışmalar erken aşamada temin edilmelidir. Azlık haklarının kullanılmasına ilişkin talepler ve özel denetçi atanması yoluyla elde edilecek bilgiler, tahkim dosyasının ispat gücünü doğrudan artırır. Kayıtlara erişimi engellenen ortağın bu engeli belgelemesi ayrıca önemlidir.
Geçici hukuki koruma ve kararın icrası
Tahkim şartının varlığı, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talebiyle mahkemeye başvurulmasına kural olarak engel değildir. Pay devrinin veya malvarlığı hareketinin durdurulması gereken hallerde bu imkanın gözden kaçırılmaması gerekir. Yargılama sonunda verilen hakem kararının icra edilebilmesi için ise ayrı bir aşama işletilir; kararın iptali sebeplerinin sınırlı olduğu dikkate alınarak, usule ilişkin itirazların yargılama sırasında tutanağa geçirilmesi önem taşır.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Şirket türü, sözleşme metni ve uyuşmazlığın konusu değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, tahkime başvurmadan önce sözleşmenizin bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.