Ticari ilişkilerde tahkim şartı çoğu zaman çerçeve sözleşmeye konulur; ödeme ise çek veya senetle yapılır. Uyuşmazlık çıktığında iki farklı hukuki araç aynı masada karşılaşır ve taraflar hangi yolu izleyeceklerini tartışmaya başlar. Aşağıdaki çerçeve, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve TBK ekseninde, kambiyo senetleriyle tahkim şartının kesiştiği noktalardaki belge risklerine odaklanır.
Kambiyo Takibi ile Tahkim Şartı Yan Yana Geldiğinde
Kambiyo senedine bağlanmış bir alacağın takibi ile temel ilişkiden doğan uyuşmazlığın çözümü aynı şey değildir. Sözleşmedeki tahkim şartının, senede dayalı takibi ne ölçüde etkilediği; şartın kapsamına, kaleme alınış biçimine ve tarafların iradesine göre değerlendirilir. Bu değerlendirme yapılmadan başlatılan süreçler, aylar sonra yetki tartışmasıyla geri döner.
Senedin Aslı ve Ciro Zinciri
- Senet aslının fiziken kimde bulunduğunun baştan tespiti
- Ciro zincirinin kesintisiz olup olmadığının incelenmesi
- Beyaz ciro ve teminat cirosu ayrımının, ilişkinin niteliğiyle birlikte okunması
- Tahrifat iddiası varsa, senedin aslı üzerinde inceleme talep edilmesi
- Şirket adına atılan imzalarda temsil yetkisinin sicil kayıtlarıyla doğrulanması
Tahkim Şartının Geçerliliğini Belgelemek
Tahkim iradesinin yazılı biçimde ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde ortaya konması gerekir. Uygulamada en çok tartışılan hâller; şartın genel işlem koşulları arasında yer alması, sözleşmenin imzalı nüshasının bulunamaması ve elektronik ortamda kurulan ilişkilerde metnin karşı tarafa ulaştığının gösterilememesidir. Bu nedenle sözleşme aslı, ekleri ve yazışma geçmişi tek bir dosyada birleştirilmelidir.
Karşılıksız Çek Boyutunun Ayrı Takibi
Çekin karşılıksız çıkması hâlinde izlenecek yol, alacağın tahsili için başlatılan süreçten bağımsızdır ve kendi usulüne tabidir. Bankaca düzenlenen karşılıksızdır kaydının tarihi ile ibraz tarihi, bu aşamanın temel verileridir. Bu kayıtların okunaklı bir örneği alınmadan yapılan başvurular, eksiklik nedeniyle zaman kaybettirir.
Uyuşmazlık Büyümeden Kontrol Edilecekler
- Sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm maddesinin, senede dayalı talepleri kapsayıp kapsamadığı
- Senet üzerindeki tarih, tutar ve keşide yeri gibi zorunlu unsurların eksiksizliği
- İhtar ve temerrüt yazışmalarının tebliğ belgeleriyle birlikte saklanması
- Zamanaşımı bakımından, senede özgü sürelerin ayrıca takvimlenmesi
Ticari uyuşmazlıklarda seçilen yol kadar seçim zamanı da sonucu etkiler. Buradaki genel açıklama, sözleşme metninin ve senetlerin birlikte incelendiği bir değerlendirmenin yerini tutmaz.