Ticari sözleşmelere konulan tahkim şartı, uyuşmazlık çıktığında hızlı ve teknik bir çözüm vaadi taşır. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde yürüyen ilişkilerde ise bu şartın kendisi çoğu zaman ilk tartışma konusu olur. Aşağıdaki çerçeve, tahkim şartının işlerliğini ve delil hazırlığını uyuşmazlık büyümeden gözden geçirmeye yöneltir.
Tahkim şartı gerçekten işliyor mu
Bir tahkim şartının uygulanabilmesi için tarafların iradesinin açık ve yazılı olması, uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunması gerekir. Genel işlem koşulları içine sıkıştırılmış, hangi kurumun kurallarının uygulanacağı belirsiz veya devlet yargısıyla tahkim arasında salınan hükümler, sürecin en başında geçersizlik tartışması doğurur. Sözleşme imzalanmadan önce şu noktalar netleştirilmelidir:
- Tahkim yeri, dili ve uygulanacak hukuk
- Hakem sayısı ve seçim usulü
- Kurumsal tahkim mi ad hoc mu olduğu
- Kapsamın hangi uyuşmazlıkları içerdiği
- Geçici hukuki koruma taleplerinin nereye yapılacağı
İtirazın zamanı kaçırılırsa
Karşı taraf tahkim şartına rağmen devlet mahkemesinde dava açarsa, tahkim itirazının usulüne uygun ve süresinde ileri sürülmesi gerekir. Bu itiraz zamanında yapılmazsa mahkemenin yetkisi tartışılmaz hâle gelebilir. Aynı şekilde hakem heyetinin yetkisine yönelik itirazlar da sürecin başında ortaya konmalıdır; sonradan gündeme getirilen itirazlar dinlenmeyebilir.
Ticari ilişkide delilin biriktiği yer
Tahkimde de devlet yargısında da sonucu belirleyen şey, ilişkinin nasıl belgelendiğidir. Teslim tutanakları, muayene ve ayıp bildirimleri, revize sipariş yazışmaları ve imza yetkisini gösteren sicil kayıtları çoğu zaman dağınık biçimde birden çok kişide durur. Uyuşmazlık çıktıktan sonra bunları toplamak, hem eksik hem tartışmalı bir dosya üretir.
Süreç öncesi kontrol listesi
- Sözleşmenin imzalı son sürümünü ve tüm eklerini tek dosyada birleştirin.
- Elektronik yazışmaları kronolojik olarak ve kesintisiz derleyin.
- İhbar ve ihtar yükümlülüklerinin süresinde yerine getirilip getirilmediğini denetleyin.
- Talep kalemlerini rakamlandırın ve her kalemi bir belgeye bağlayın.
- Karar sonrası iptal ve tenfiz aşamalarını baştan hesaba katın.
Maliyet ve gizlilik dengesi
Tahkim, gizlilik ve uzmanlık avantajı sunarken masraf yapısı farklıdır. Küçük tutarlı uyuşmazlıklar için orantısız kalabileceğinden, sözleşme aşamasında eşik değer belirlemek pratik bir çözümdür.
Buradaki değerlendirme geneldir. Sözleşme metni ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirebileceğinden, somut uyuşmazlıkta hukuki görüş alınması yerinde olur.