Ortaklar arasındaki gerilim çoğu zaman hukuki zeminden önce ticari zeminde başlar; ancak uyuşmazlık mahkemeye taşındığında belirleyici olan, sözleşmede önceden kurulmuş delil düzenidir. TTK ve TBK çerçevesinde hazırlanan pay sahipleri sözleşmelerinde delil sözleşmesi hükümleri, hem ispat yükünü hem de başvurulacak mercii doğrudan etkiler.
Delil Sözleşmesi Ortaklar Arasında Ne Sağlar
Delil sözleşmesi, taraf iradesiyle belirli uyuşmazlıkların hangi delillerle ispatlanacağını önceden belirler. Şirket içi ihtilaflarda tipik konular, yönetim kurulu karar defterinin, elektronik yazışmaların, muhasebe kayıtlarının ve ortaklar arası hesaplaşma tablolarının bağlayıcılığıdır. Münhasır nitelikte kurulan bir delil kaydı, sonradan tanık dinletme imkânını kapatabilir; bu yüzden sözleşme imzalanırken hükmün kapsamı ve kapsam dışı bırakılan hâller ayrıca yazılmalıdır.
Uyuşmazlık Nereye Taşınır
Yanlış mercie başvuru bu alanda en pahalı hatadır. Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı varsa, mahkemeye açılan dava tahkim itirazı üzerine usulden reddedilebilir. Tersine, tahkim şartı geçersiz veya kapsam dışı ise hakem heyetine gitmek de zaman kaybettirir. Ayrıca ticari nitelikteki uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinin görev alanındadır; asliye hukuk mahkemesinde açılan dava görev yönünden reddedilir.
- Tahkim şartının kapsamı: yalnızca pay devri mi, tüm ortaklık ilişkisi mi
- Genel kurul kararlarının iptali gibi mahkemeye özgü taleplerin ayrı tutulması
- Şirket merkezinin yetkili yer bakımından esas alınması
- Konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuğun dava şartı olması
Delil Sözleşmesinin Sınırları
Delil sözleşmesi her uyuşmazlık türü için serbestçe kurulamaz. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda ve kamu düzenine ilişkin taleplerde bu tür kayıtlar sonuç doğurmaz. Ayrıca defter ve kayıtların şirketin tek taraflı hâkimiyetinde olduğu durumlarda, yalnızca şirket kayıtlarına dayanan bir delil kaydı fiilen azınlık ortağın ispat imkânını ortadan kaldırabilir; bu dengesizlik itiraz konusu yapılabilir.
Uygulamada Kontrol Edilecekler
- Sözleşme metnindeki uyuşmazlık çözüm maddesinin tek tek okunması
- Elektronik yazışmaların hangi hesaplar üzerinden yürütüldüğünün tespiti
- Karar ve pay defteri kayıtlarının güncel olup olmadığının kontrolü
- Bağımsız denetim veya özel inceleme raporu ihtiyacının erken belirlenmesi
- Şirketin ticari sırlarına ilişkin gizlilik taahhütlerinin gözetilmesi
Her ortaklık yapısı ve her sözleşme metni farklıdır; burada anlatılanlar yol gösterici bir çerçeveden ibarettir. Uyuşmazlık büyümeden önce sözleşmenin uyuşmazlık maddesinin bir hukukçuyla gözden geçirilmesi, sonraki aşamada mercii tartışmasını baştan bitirir.