Kambiyo senetleri hızlı tahsil imkanı sağladığı için tercih edilir; aynı hız, hata yapan taraf aleyhine de işler. Çek ve bonoya dayalı bir uyuşmazlıkta aynı olay hakkında icra dairesi, icra hukuk mahkemesi, icra ceza mahkemesi ve asliye ticaret mahkemesi devreye girebilir. Yetkili ve görevli yerin doğru seçilmesi, sonucun yarısıdır.
Senedin Geçerliliği İlk Kontrol Noktası
Türk Ticaret Kanunu, kambiyo senetlerinde bulunması zorunlu unsurları sayar. Bu unsurlardan birinin eksikliği, senedin kambiyo vasfını kaybetmesine ve takibin bu yoldan yürütülememesine yol açar. Bono ve çekte tanzim tarihi, keşideci imzası, bedel ve ödeme kaydına ilişkin unsurlar tek tek denetlenmelidir. Vasıf tartışması, borcun varlığından bağımsız bir usul meselesidir ve genellikle en erken kazanılabilecek başlıktır.
Takibe İtiraz: Süre Kısa, Yer Belirli
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte itiraz, ilamsız takipten farklı işler. Borca ve imzaya itiraz icra dairesine değil icra hukuk mahkemesine yapılır ve kanunda öngörülen kısa süreye tabidir. Ayrıca bu itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için ayrıca karar alınması gerekir. Uygulamada en sık görülen kayıp, itirazın alışkanlıkla icra dairesine verilmesi ve sürenin bu sırada dolmasıdır.
Karşılıksız Çekte Şikayet Ayrı Bir Kulvardır
Karşılıksızdır işlemi yapılan çekte, hamilin şikayet hakkı bulunur. Bu şikayet asliye ceza mahkemesine değil icra ceza mahkemesine yapılır ve kanunda gösterilen sürelere tabidir. Şikayet yolu alacağın tahsili için başlatılan icra takibinin yerine geçmez; ikisi paralel yürür. Yetki bakımından ise çekin ibraz edildiği yer ile hesabın bulunduğu şubenin yeri belirleyici olduğundan, dilekçede bu bilgilerin açıkça gösterilmesi gerekir.
Borçlu Tarafın Elindeki Diğer Araçlar
- Borcun bulunmadığının tespiti için menfi tespit davası açılması
- Ödeme yapılmışsa istirdat davasıyla ödenenin geri istenmesi
- Senedin teminat amacıyla verildiği iddiasının yazılı delille desteklenmesi
- İhtiyati tedbir veya teminat karşılığı takibin durdurulmasının talep edilmesi
Yetki Sözleşmesi ve Tacir Sıfatı
Tacirler ile kamu tüzel kişileri arasında yapılan yetki sözleşmeleri, uyuşmazlığın belirli bir yer mahkemesinde görülmesini sağlayabilir. Ancak bu imkan görev kurallarını değiştirmez; ticari dava niteliği taşıyan uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinde görülür ve bu kural resen dikkate alınır. Ayrıca konusu para alacağı olan ticari davalarda arabuluculuk dava şartı olduğundan, menfi tespit dışındaki talep türleri bakımından bu basamağın kontrol edilmesi gerekir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Senedin türü, ibraz tarihi ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirebileceğinden, süre işlemeye başlamadan hukuki destek alınması yerinde olacaktır.