Ticari bir ilişkide uyuşmazlık çıktığında ilk soru çoğu zaman haklı mıyım değil, nereye başvuracağım olur. Sözleşmesinde tahkim şartı bulunan bir ilişkide doğrudan mahkemeye gidilmesi, işin esasına hiç girilmeden dosyanın usulden kapanmasına yol açabilir. TTK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde kurulan sözleşmelerde tahkim şartının varlığı, sözleşmenin ticari içeriği kadar belirleyicidir.
Sözleşmede Gerçekten Geçerli Bir Tahkim Şartı Var mı?
Metinde tahkim kelimesinin geçmesi tek başına yeterli değildir. Şartın hangi uyuşmazlıkları kapsadığı, hakem sayısı, tahkim yeri ve uygulanacak hukuk yeterince belirli değilse taraflar arasında ayrı bir tartışma doğar. Çerçeve sözleşme ile sipariş formları arasında çelişkili hükümler bulunması da uygulamada sık görülen bir sorundur; bu durumda hangi metnin sonraki tarihli ve hangisinin özel hüküm niteliğinde olduğu incelenmelidir.
Mahkemeye Gidildiğinde: Tahkim İtirazının Zamanı
Tahkim şartına rağmen dava açılmışsa, karşı taraf bu durumu ilk itiraz olarak ileri sürebilir. Bu itirazın esasa cevap verilmeden önce ve usul kurallarının öngördüğü aşamada yapılması gerekir. Zamanında ileri sürülmeyen itiraz, tahkim iradesinden zımnen vazgeçildiği yönünde değerlendirilebilir. Karşı tarafın vekili iseniz, dosyaya ilk girişte yapılacak tercihin geri dönüşü zordur.
İhtiyati Tedbir ve Delil Tespiti İstisnası
Tahkim şartının varlığı, geçici hukuki korumaya başvurmayı kural olarak engellemez. Taşınır malın kaybolma riski, banka teminat mektubunun nakde çevrilmesi ya da şantiye kayıtlarının bozulma ihtimali gibi hâllerde mahkemeden tedbir veya delil tespiti istenebilir. Buradaki hassas nokta, tedbir talebinin esasa ilişkin bir dava gibi kurgulanmamasıdır.
Hakem Kararı Sonrasında Açılan Yol
Hakem kararı verildikten sonra süreç bitmez. Karara karşı iptal davası açılabileceği gibi, kararın icra edilebilirliği için de ayrı bir aşama gerekir. Bu aşamalarda görevli ve yetkili merci, tahkimin iç tahkim mi yoksa yabancılık unsuru taşıyan bir tahkim mi olduğuna göre değişir. Kararın tebliği ile birlikte takvimi hemen kurmak gerekir.
Başvuru Öncesi Kısa Kontrol
- Tahkim şartının kapsamı ve uyuşmazlığın bu kapsama girip girmediği
- Sözleşme ekleri, sipariş formları ve teyit yazıları arasındaki çelişkiler
- Kurum tahkimi seçilmişse ilgili kurumun kendi usul kuralları
- Geçici hukuki koruma ihtiyacının bulunup bulunmadığı
- Ticari defter ve yazışmaların derlenme durumu
Yanlış mercie yapılan başvuru yalnızca masraf kaybı değil, karşı tarafa hazırlık için zaman kazandıran bir sonuç doğurur. Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; sözleşme metninizin kendine özgü hükümleri tabloyu tümüyle değiştirebileceğinden, dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.