Kambiyo senedine dayanan uyuşmazlıklarda iki ayrı hat aynı anda işler: icra takibi hattı ve dava hattı. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde bu iki hattın süreleri farklıdır; hangisinde arabuluculuk şartının arandığını bilmemek, dosyanın usulden reddine yol açar.
Arabuluculuk Şartı Nerede Devreye Girer?
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır. Ancak icra takibi başlatmak dava açmak değildir; kambiyo senedine dayalı takip için arabuluculuğa başvurulması gerekmez. İhtiyati haciz talebi de bu şartın dışındadır. Buna karşılık itirazın iptali gibi bir alacak davası niteliğindeki başvurularda arabuluculuk aşaması tamamlanmadan mahkemeye gidilemez. Bu ayrım gözden kaçtığında, takip durmuşken açılan dava reddedilir ve dosya baştan kurulur.
Senedin Geçerliliği: Önce Şekil Şartları
- Senette bulunması gereken kayıtların eksikliği, belgenin kambiyo senedi vasfını ortadan kaldırabilir.
- Vasfını yitiren belge adi senede dönüşerek genel haciz yoluna konu olur; takip türü değişir.
- Çekte ibraz süresine uyulmaması, başvuru haklarını ve talep edilebilecek kalemleri etkiler.
- Ciro zincirindeki kopukluk, alacaklının yetkili hamil olup olmadığını tartışmaya açar.
İki Hattı Aynı Takvimde İzlemek
- Kambiyo takibinde ödeme emrine itiraz süresi kısadır ve itiraz icra mahkemesine yapılır.
- İmzaya itiraz ile borca itiraz ayrı ayrı ve açıkça belirtilir.
- Borçlu, ödeme veya borcun bulunmadığı iddiasındaysa menfi tespit davası yolunu ayrıca değerlendirir.
- Alacaklı taraf, itiraz üzerine takip durduğunda itirazın kaldırılması ya da iptali seçeneklerinden birini süresi içinde kullanır.
Karşılıksız Çekte Ayrı Bir Merci
Karşılıksızdır işlemi yapılan çeklerde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı istemli şikâyet icra ceza mahkemesine yapılır ve kendi şikâyet süresine tabidir. Bu başvuru, alacağın tahsili için yürütülen icra takibinden bağımsızdır; birini yapmak diğerinin yerine geçmez. Genel savcılığa yapılan başvurular bu sonucu doğurmaz ve şikâyet süresi bu sırada işlemeye devam eder.
Görevli Mahkeme ve Yetki
Ticari nitelikteki davalar asliye ticaret mahkemesinde görülür; ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetki bakımından senedin ödeme yeri, borçlunun yerleşim yeri gibi seçenekler bulunabilir; sözleşmede geçerli bir yetki kaydı varsa öncelikle o dikkate alınır. Yanlış yetkili mahkemede açılan dava, yetki itirazı üzerine gönderme kararıyla sonuçlanır ve süreç aylarca uzar.
Zamanaşımı Notu
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri genel alacak zamanaşımından farklıdır ve senedin türüne, tarafların sıfatına göre değişir. Süre dolmuşsa, senet artık temel ilişkiye dayalı bir alacak iddiasının delili olarak değerlendirilir; bu da ispat yükünü değiştirir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Senedin türü, ciro durumu ve takibin aşaması stratejiyi tümüyle değiştirebileceğinden, adım atmadan önce hukuki görüş alınması yerinde olur.