Ticari uyuşmazlıklarda dosyanın kaderi çoğu kez ilk duruşmadan önce, sözleşme imzalanırken belirlenir. Yetki kaydının nasıl yazıldığı, uyuşmazlık çıktığında davanın nerede görüleceğini ve tarafların hangi maliyetle hareket edeceğini doğrudan etkiler. Bu rehber, yetki ve görev ayrımını uygulama gözüyle ele alır.
Görev ile Yetki Aynı Şey Değildir
Görev, uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını gösterir. TTK kapsamındaki ticari davalar kural olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür ve görev kuralları kamu düzenindendir; taraflar sözleşmeyle bunu değiştiremez. Yetki ise belirli koşullarda sözleşmeyle düzenlenebilir. Uygulamadaki yaygın hata, yetki kaydına dayanılarak görev kuralının da aşılabileceğinin sanılmasıdır.
Yetki Kaydı Kimi Bağlar
- Yetki sözleşmesi, kural olarak tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında geçerli biçimde kurulabilir.
- Kaydın hangi mahkemeyi işaret ettiği tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta yazılmalıdır.
- Kesin yetki hallerinde sözleşmeyle yapılan düzenleme sonuç doğurmaz.
- Karşı taraf tüketici konumundaysa TBK ve tüketici mevzuatı çerçevesinde farklı bir değerlendirme gerekir.
Tahkim Şartı Varsa Ne Olur
Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı bulunuyorsa, uyuşmazlık kural olarak mahkeme yerine hakem önüne taşınır. Buna rağmen mahkemede dava açılırsa, karşı tarafın tahkim itirazını süresinde ileri sürmesi halinde dava usulden reddedilir. Bu nedenle dava dilekçesi yazılmadan önce sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi baştan sona okunmalıdır.
Dava Öncesi Kontrol Listesi
- Sözleşmenin son hali ile eklerinin birbiriyle çelişip çelişmediği kontrol edilir.
- Yetki, tahkim ve tebligat adresi maddeleri birlikte değerlendirilir.
- 6102 sayılı Kanun kapsamında ticari defterlerin delil değeri gözden geçirilir.
- İhtar ve temerrüt yazışmalarının hangi adrese gittiği doğrulanır.
- Uyuşmazlığın arabuluculuk dava şartına tabi olup olmadığı belirlenir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşmenin metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştirir. Yetki ve tahkim itirazları süresinde ileri sürülmediğinde sonuç doğurmadığından, dava aşamasına girmeden önce hukuki inceleme yapılması önerilir.