Kambiyo senedine dayanan alacaklarda asıl mesele çoğu zaman haklılık değil, hızdır. Borçlunun malvarlığı elden çıkarılmadan geçici koruma sağlanamazsa, kazanılan dava kâğıt üzerinde kalır. TTK ve TBK çerçevesinde hazırlanan bu rehber, geçici hukuki korumanın doğru türünün seçilmesini ve başvurunun hangi mercie yapılacağını ele alıyor.
Tedbir mi, Haciz mi: İlk Ayrım
Uygulamadaki en temel karışıklık burada başlar. Para alacaklarında geçici koruma kural olarak ihtiyati haciz yoluyla sağlanır; ihtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu şey üzerinde, örneğin senedin iptali veya devrinin önlenmesi gibi taleplerde gündeme gelir. Elinde karşılıksız çıkmış bir çek bulunan alacaklının ihtiyati tedbir talebiyle mahkemeye başvurması, çoğu zaman talebin reddiyle ve değerli günlerin kaybıyla sonuçlanır. Buna karşılık senedin sahteliği iddiasıyla açılan menfi tespit davasında, takibin durdurulmasına yönelik geçici koruma talebi kendi usulü içinde değerlendirilir.
Senedin Geçerliliğini Baştan Denetleyin
- Zorunlu şekil şartları: senet metnindeki ibare, bedel, keşide tarihi ve yeri, imza.
- Ciro zinciri: cirolar kesintisiz mi, beyaz ciro ve rehin cirosu ayrımı doğru mu.
- Yetki ve temsil: tüzel kişi adına atılan imzada temsil yetkisi ve kaşe kullanımı.
- İbraz ve protesto: süresinde ibraz edilip edilmediği, kayıtların senet arkasına işlenip işlenmediği.
Şekil şartlarındaki bir eksiklik senedin kambiyo vasfını ortadan kaldırabilir. Bu durumda alacak tümüyle yok olmaz; ancak takip yolu ve ispat rejimi değişir, dolayısıyla dosyanın stratejisi de değişir.
Teminat ve Zarar Riski
Geçici koruma kararı çoğu hâlde teminat karşılığında verilir. Teminatın nakit mi, teminat mektubu mu olacağı ve tutarı, kararın uygulanabilirliğini doğrudan etkiler. Ayrıca haksız çıkılması hâlinde karşı tarafın uğradığı zarardan sorumluluk doğar. Bu nedenle başvuru dilekçesinde alacağın varlığı yaklaşık olarak ispatlanmalı ve borçlunun malvarlığını azalttığına ilişkin somut emareler gösterilmelidir; genel ifadelerle yetinilen dilekçeler zayıf kalır.
Talep Sonrası Takvim
- Karar alındıktan sonra infaz için öngörülen süre kaçırılmaz; aksi hâlde karar kendiliğinden hükümsüz kalır.
- Geçici koruma kararının ardından esas hakkındaki dava veya takip, kanunda gösterilen süre içinde başlatılır.
- Karşı tarafın itirazı için duruşma günü takip edilir ve teminat itirazına hazırlıklı olunur.
- Üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklara ilişkin bildirimler ayrıca izlenir.
Not
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Kambiyo senetlerinde süreler kısa ve şekle bağlıdır; senedin türü ve elde bulunduğu aşama stratejinin tamamını değiştirebileceğinden, başvuru öncesi senedin aslı üzerinden inceleme yapılması önerilir.