Ticari ilişkilerde asıl kayıp çoğu zaman dava sonunda değil, dava sürerken yaşanır: mal elden çıkar, pay devri tamamlanır, marka kullanımı sürer. Geçici hukuki koruma talebi bu nedenle sözleşme uyuşmazlıklarının en zaman duyarlı adımıdır. Talebin yanlış mahkemeye yöneltilmesi ise korumanın gecikmesi anlamına gelir.
Tedbir mi, Haciz mi? İlk Ayrım
Talep bir para alacağının tahsilini güvence altına almaya yönelikse, doğru araç ihtiyati tedbir değil icra ve iflas mevzuatındaki ihtiyati hacizdir. Buna karşılık bir malın devrinin önlenmesi, bir hakkın kullanımının durdurulması ya da mevcut durumun korunması isteniyorsa HMK anlamında ihtiyati tedbir gündeme gelir. Bu ayrım yapılmadan verilen dilekçe, talebin niteliği itibarıyla reddine yol açar.
Talep Hangi Mahkemeye Yöneltilir?
Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir, esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden istenir. Dava açıldıktan sonra ise yalnızca davanın görüldüğü mahkeme karar verebilir. TTK ve 6102 sayılı Kanun kapsamındaki ticari davalar asliye ticaret mahkemesinin görev alanındadır; sözleşme ilişkisi TBK hükümlerine dayansa bile taraflar tacir ve iş ticari nitelikteyse görev değişmez. Asliye hukuk mahkemesine yöneltilen talep görevsizlikle sonuçlanır ve aradaki sürede karşı taraf hazırlık yapmış olur.
Tahkim Şartı Varsa Ne Olur?
Sözleşmede tahkim kaydı bulunması, mahkemeden geçici hukuki koruma istenmesine kural olarak engel değildir. Uyuşmazlığın esası hakemde görülürken, acil koruma talebi mahkemeye yöneltilebilir. Buna rağmen tahkim kaydı görülmeden esas dava açılması, davanın usulden reddine neden olur.
Kararın Ayakta Kalması İçin
- Yaklaşık ispat ölçüsünde belge sunulur; iddia edilen zararın somut örnekle gösterilmesi beklenir.
- Teminat yatırma yükümlülüğü süresinde yerine getirilir.
- Dava açılmadan alınan tedbirde, kanunda öngörülen kısa süre içinde esas hakkındaki dava açılır; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.
- Kararın uygulanması için icra dairesi veya ilgili sicil nezdinde gereken işlem zamanında yapılır.
- Karşı tarafın itirazı ihtimaline karşı gerekçeye yönelik ek delil hazırlanır.
Sözleşmeye Baştan Yazılacak Kayıtlar
Yetkili mahkeme, tebligat adresi, bildirim usulü ve delil sözleşmesi kayıtları, uyuşmazlık doğduğunda merci tartışmasını büyük ölçüde bitirir. Aynı şekilde cezai şart ve fesih usulünün açık yazılması, tedbir talebinin dayanağını güçlendirir.
Kapanış
Geçici koruma talepleri saatlerin önem taşıdığı işlerdendir. Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; sözleşmenizin metni ve karşı tarafın durumu izlenecek yolu değiştirebileceğinden, talep hazırlanmadan önce hukuki destek alınması yerinde olur.