Anonim ve limited şirketlerde ortaklar arasında çıkan anlaşmazlıklarda taraflar çoğu zaman esas sözleşmeye ya da ortaklar sözleşmesine konulmuş bir tahkim şartına dayanır. Ancak tahkim yolu her uyuşmazlık türü için işletilemez; hatalı yürütülen bir süreç, esas hakkında hiç inceleme yapılmadan usulden sonuçlanabilir. Aşağıdaki başlıklar, TTK ve TBK çerçevesinde süreç başlamadan önce gözden geçirilmesi gereken noktaları toplar.
Önce Tahkim Şartının Kapsamı Doğrulanır
Listenin ilk maddesi şartın hangi uyuşmazlıkları kapsadığıdır. Kâr payı, rekabet yasağı, pay devri veya sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat talepleri çoğu şartın kapsamındayken, şirketler hukukunda kamu düzeniyle bağlantılı bazı istemler bakımından tahkime elverişlilik tartışmalıdır. Şartın kişi bakımından kapsamı da ayrıca kontrol edilmelidir: ortaklar sözleşmesine taraf olmayan bir ortağa ya da yönetim kurulu üyesine karşı aynı şart doğrudan işletilemez.
Usule Aykırı İşlem Doğuran Tipik Hatalar
- Tahkim şartı varken doğrudan mahkemeye gidilmesi ve karşı tarafın ilk itirazıyla dosyanın usulden reddedilmesi
- Hakem seçiminin sözleşmede yazan yönteme uyulmadan yapılması
- Tebligatın sözleşmede gösterilen adres veya usule aykırı gönderilmesi
- Talep sonucunun, hakem heyetinin yetki alanını aşacak biçimde genişletilmesi
- Delil sunma süresi geçtikten sonra esaslı belgenin dosyaya eklenmek istenmesi
Dosya Hazırlığında Sıralama
- Esas sözleşme, ortaklar sözleşmesi ve varsa ek protokoller tek dosyada birleştirilir.
- Uyuşmazlığın doğduğu an, genel kurul ve yönetim kurulu kararlarıyla tarih sırasına dizilir.
- Ticari defter kayıtları, banka hareketleri ve yazışmalar talep kalemleriyle eşleştirilir.
- Her talep kalemi için dayandığı sözleşme hükmü ayrı ayrı gösterilir.
- Tahkim masrafı ve avans yükümlülüğü takvime bağlanır; yatırılmayan avans dosyanın işlem görmemesine yol açabilir.
Tahkim Dışında Kalan Talepler İçin Paralel Plan
Genel kurul kararlarının iptali gibi bazı istemler ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri, tahkim süreci sürerken de mahkemeden istenebilir. İki hattın birbirini geçersiz kılmaması için hangi talebin hangi mercie yöneltileceği baştan yazılı olarak belirlenmelidir. Aksi hâlde aynı istem iki ayrı yerde ileri sürülür ve derdestlik itirazıyla karşılaşılır.
Karar Sonrası Denetim
Hakem kararı verildikten sonra iptal davası yolu sınırlı sebeplere bağlıdır ve dar bir süre içinde işletilir. Bu nedenle usule ilişkin itirazların yargılama sırasında tutanağa geçirilmesi, sonradan ileri sürülebilmelerinin ön koşuludur; sessiz kalınan usul eksikleri çoğu zaman sonradan dile getirilemez.
Buradaki başlıklar genel bir çerçeve sunar. Her şirketin sözleşme metni ve uyuşmazlık geçmişi farklı olduğundan, süreci başlatmadan önce dosyanın kendi koşullarına göre bir hukukçuyla birlikte değerlendirilmesi yerinde olur.