Ticari ilişkilerde sözleşmeye tahkim kaydı konulması yaygınlaşırken, aynı ilişkiden doğan borç için çek veya bono düzenlenmesi de sürüyor. Uyuşmazlık çıktığında ilk soru, tahkim kaydının kambiyo senedine dayalı takibi ve buna bağlı davaları da kapsayıp kapsamadığıdır. Bu rehber, yol seçiminde yapılan usul hatalarına odaklanır.
Kambiyo Takibi ile Tahkimin Kesişimi
Kambiyo senetleri, düzenlendikleri temel ilişkiden bağımsız sonuç doğuran belgelerdir. Bu nedenle taraflar arasındaki çerçeve sözleşmede tahkim kaydı bulunması, alacaklının kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatmasını kendiliğinden engellemez; icra takibi bir dava değil, cebri icra yoludur ve tahkim itirazı icra dairesinde ileri sürülemez. Tartışma esas olarak menfi tespit veya istirdat davası açıldığında, temel ilişkiye ilişkin bu uyuşmazlığın tahkim kaydı kapsamına girip girmediği noktasında yoğunlaşır. Sonuç, tahkim kaydının lafzına ve kapsamına göre değişir.
Tahkim İtirazı Nasıl ve Ne Zaman İleri Sürülür
- Tahkim itirazı bir ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde, süresinde ileri sürülmelidir.
- Süresinde ileri sürülmeyen itiraz sonradan dinlenmez; mahkeme davaya devam eder.
- İtirazın hangi sözleşmenin hangi maddesine dayandığı somut olarak gösterilmelidir.
- Tahkim kaydının yazılı şekil şartını taşıdığı belgeyle ortaya konulmalıdır.
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri, tahkim kaydına rağmen mahkemeden istenebilir.
Senet Metninin Kendi Denetimi
- Bononun zorunlu unsurlarının eksiksiz bulunup bulunmadığı; eksiklik senedin kambiyo vasfını ortadan kaldırabilir
- Çekte ibraz sürelerine uyulup uyulmadığı; süre, düzenleme ve ödeme yerinin aynı ya da farklı olmasına göre değişir
- Karşılıksız işlemine ilişkin kaydın çek üzerine düşürülüp düşürülmediği
- Ciro zincirinin kesintisizliği ve son hamilin yetkisi
- Bedelsizlik veya teminat senedi iddiasının hangi belgeyle destekleneceği
Teminat Senedi İddiası
Uygulamada en çok tartışılan savunma, senedin teminat amacıyla verildiğidir. Bu iddianın kabul edilebilmesi için senedin hangi ilişkinin teminatı olduğunun yazılı belgeyle ortaya konulması beklenir. Senet metnine düşülen genel bir teminat ibaresi tek başına yeterli görülmeyebilir; teminat sözleşmesi, protokol veya yazışmalarla bağın kurulması gerekir. Bu belgeler tahkim kaydı içeren sözleşmenin ekindeyse, yol seçimi bakımından da belirleyici olur.
Hakem Kararı Verildiyse
Tahkim yolunun işletildiği dosyalarda hakem kararına karşı iptal davası, kararın taraflara bildirilmesinden itibaren bir ay içinde bölge adliye mahkemesinde açılır. İptal sebepleri kanunda sınırlı sayıda belirlenmiştir ve esasa ilişkin yeniden inceleme talebi bu davada dinlenmez. Bu nedenle tahkim yargılamasında ileri sürülmeyen savunmaların sonradan telafisi mümkün olmaz.
Çek ve senetten kaynaklanan uyuşmazlıklarda sürelerin çok kısa olması, yanlış yol seçimini geri döndürülemez kılar. Senet metni ve sözleşmenizi birlikte inceleterek yola girmeniz yerinde olur.