Tahkim, ticari uyuşmazlıklarda hız ve gizlilik sağlayabilen bir yol olmakla birlikte, kusurlu yazılmış bir tahkim şartı tarafları uzun süre yetki tartışmasının içinde tutabilir. 6102 sayılı TTK ve TBK ekseninde bakıldığında, tahkimde yaşanan sorunların önemli bir kısmı uyuşmazlık doğduğunda değil, sözleşme imzalanırken oluşur.
Şartın Geçerliliği Sözleşme Masasında Belirlenir
Bir tahkim şartının işlevsel olabilmesi için iradenin tereddütsüz olması gerekir. Uyuşmazlıkların tahkim veya mahkeme yoluyla çözüleceğini söyleyen seçimlik ifadeler, taraflardan biri mahkemeye başvurduğunda uzun bir yetki tartışması doğurur. Aynı şekilde hakem sayısının, tahkim yerinin, uygulanacak usul kurallarının ve yargılama dilinin belirlenmemesi, süreç başlarken taraflar arasında yeni bir müzakere ihtiyacı yaratır.
Sözleşme Denetim Listesi
- Tahkim şartı münhasır mı, yoksa mahkeme yoluyla seçimlik mi düzenlenmiş.
- Hakem sayısı ve seçim yöntemi tek başına uygulanabilir biçimde yazılmış mı.
- Tahkim yeri, dil ve uygulanacak hukuk açıkça belirtilmiş mi.
- Sözleşmeyi imzalayan kişinin temsil yetkisi tahkim şartını da kapsıyor mu.
- Çerçeve sözleşme ile sipariş formlarındaki uyuşmazlık maddeleri birbiriyle çelişiyor mu.
Usule Aykırı İşlem: Bildirim ve Hakem Seçimi
Tahkim yargılamasında en kırılgan halkalar bildirim ve hakem oluşumudur. Tahkim davasının usulüne uygun bildirilmemesi, tarafın hakem seçme hakkını kullanamaması ya da hakemin tarafsızlığını etkileyebilecek bir ilişkinin açıklanmaması, verilecek kararın sonradan iptali talebine dayanak oluşturabilir. Bu nedenle süreç boyunca yapılan her bildirimin tarihi, yöntemi ve muhatabı kayıt altına alınmalıdır.
İptal İhtimalini Baştan Yönetmek
Hakem kararına karşı başvurulabilecek iptal yolu, kararın esastan yeniden incelenmesi değil, sınırlı sebeplere dayanan bir denetimdir. Bu sebepler ağırlıklı olarak usule ilişkin olduğundan, yargılama sırasında bir usul aykırılığı fark edildiğinde derhal itiraz edilmesi ve itirazın tutanağa geçirilmesi önem taşır. Sessiz kalınıp kararın sonucuna göre itiraz edilmesi, iddianın sonradan ileri sürülemeyeceği tartışmasını doğurur.
Kapanış
Tahkim şartının nasıl kurgulanacağı işin niteliğine, taraf sayısına ve sınır ötesi unsura göre değişir; bu metin genel bir bakış sunar. Sözleşme müzakeresi sırasında uyuşmazlık çözüm maddesinin ayrıca ele alınması, sonraki maliyetleri belirgin biçimde azaltır.