Ticari sözleşmelere konulan tahkim şartı, uyuşmazlığın nerede ve nasıl çözüleceğini belirleyen tek cümlelik ama sonuçları ağır bir tercihtir. Şart eksik yazıldığında, taraflar hem mahkeme hem hakem önünde zaman kaybeder. Bu rehber, tahkim şartının işletilmesi ve karşı tarafın itirazlarına yanıt verilmesi sürecini, delil eksikliği riskini gözeterek adım adım ele alır.
Şartın Geçerliliği İlk Sınavdır
Tahkim şartının uygulanabilmesi için tarafların iradesinin açık olması ve kapsamın belirlenebilir olmasıdır aranan. Uygulamada en çok tartışma yaratan metinler, hem tahkimi hem de yetkili mahkemeyi aynı anda işaret eden çelişkili düzenlemelerdir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki ticari ilişkilerde, sözleşmenin eki, sipariş formu ve genel işlem koşulları arasındaki uyum da ayrıca kontrol edilmelidir; şart yalnızca bir ekte yer alıyorsa, o ekin sözleşmenin parçası hâline gelip gelmediği sorgulanır.
Tahkime Başvururken İzlenecek Sıra
- Sözleşmenin imzalı asıl nüshası ve tüm ekleri bir araya getirilir; sonraki değişiklikler tarih sırasıyla dizilir.
- Uyuşmazlığın tahkim şartının kapsamına girip girmediği belirlenir; sözleşme dışı taleplerin durumu ayrıca değerlendirilir.
- Şartta öngörülen ön aşamalar (yazılı bildirim, görüşme dönemi gibi) varsa bunlar atlanmadan tamamlanır.
- Hakem sayısı, seçim usulü ve tahkim yeri şartta yazılı biçimde uygulanır.
- Talep, para alacağı ve diğer istemler bakımından ayrı ayrı ve sayısal olarak belirlenir.
Karşı Tarafın Tipik İtirazları
- Tahkim şartının geçerli biçimde kurulmadığı
- Uyuşmazlığın şartın kapsamı dışında kaldığı
- Sözleşmeyi imzalayan kişinin temsil yetkisinin bulunmadığı
- Şartın sonraki bir anlaşmayla ortadan kalktığı
- Ön aşama şartlarına uyulmadan başvurulduğu
Bu itirazların her biri belgeyle karşılanır. Özellikle temsil yetkisi tartışmasında, imza sirküleri ve ticaret sicili kayıtlarının ilgili tarihe ait hâli belirleyicidir.
Delil Eksikliğinin Ticari Dosyalardaki Yansıması
Ticari uyuşmazlıklarda en sık görülen boşluk, sözleşmenin uygulanma biçimini gösteren yazışmaların derlenmemesidir. Türk Borçlar Kanunu'nun ifa ve temerrüde ilişkin hükümleri çerçevesinde yapılacak değerlendirmede, tarafların fiilî davranışı metin kadar anlamlıdır. Teslim tutanakları, kalite itirazları, iade kayıtları ve ödeme yazışmaları kronolojik bir dosyada toplanmadığında, güçlü bir sözleşme hükmü bile uygulamada sonuç doğurmaz.
Karar Sonrası Aşamayı Baştan Düşünmek
Tahkim yolunun tercih edilmesi, kararın icra edilebilirliği düşünülerek yapılmalıdır. Karşı tarafın malvarlığının bulunduğu yer, kararın tanınma ve tenfizine ilişkin olası engeller ve teminat ihtiyacı süreç başlamadan değerlendirilirse, elde edilen karar kâğıt üzerinde kalmaz.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; her sözleşmenin metni ve ticari ilişkinin seyri farklıdır. Tahkim şartını işletmeden önce sözleşmenizin bütünüyle incelenmesinde yarar bulunur.