Ticari uyuşmazlıklarda dosyayı ilk günde kaybettiren şey genellikle esasa ilişkin bir zayıflık değil, dava şartının atlanmasıdır. Sözleşme metni ne kadar sağlam olursa olsun, gidilmesi gereken aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Bu rehber dava öncesindeki kontrol sırasını konu ediniyor.
Ticari Dava mı, Genel Hüküm mü
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu bazı uyuşmazlıkları tarafların sıfatına bakmaksızın ticari dava saymış, bazılarını ise ticari işletmeyle ilgili olma koşuluna bağlamıştır. Bu ayrım görevli mahkemeyi belirler: ticari nitelikteki uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinde görülür. Sözleşmenin kurulmasına ve ifasına ilişkin genel kurallar ise TBK içinde yer alır ve TTK düzenlemeleriyle birlikte okunur.
Dava Şartı Arabuluculuğun Kapsamı
Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buradaki kritik nokta talebin niteliğidir: tespit, iptal veya bir şeyin yapılmasına ilişkin talepler farklı değerlendirilir. Aynı dilekçede hem para alacağı hem de başka nitelikte talep varsa, para alacağı yönünden aşamanın tamamlanmış olması gerekir.
Tacirler Arasında İhtarın Şekli
- Temerrüde düşürme, fesih ve sözleşmeden dönme bildirimleri için öngörülen şekil kurallarına uyulması
- Bildirimin noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta ile yapılmasının ispat değeri
- Bildirim tarihinin ve muhatabın adresinin belgeyle sabitlenmesi
- Ayıp ve gecikme bildirimlerinin sözleşmedeki sürelerle karşılaştırılması
Son Tutanağın İçeriği Neden Önemli
Arabuluculuk sürecinin sonunda düzenlenen tutanak yalnızca bir formalite değildir. Anlaşmama hâlinde tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir; ayrıca tutanakta yer alan taraf ve talep tanımı ile dava dilekçesindeki talebin örtüşmemesi, dava şartının o kalem yönünden yerine getirilmediği tartışmasını doğurur. Bu nedenle başvuru sırasında talebin kapsamı, sonradan açılacak davayı düşünerek yazılmalıdır.
Dava Öncesi Kontrol Sırası
- Uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmadığı belirlenir.
- Karşı tarafın tüketici sıfatı bulunup bulunmadığı kontrol edilir; bu durum görevli mahkemeyi değiştirir.
- Talep kalemleri para alacağı ve diğer talepler olarak ayrıştırılır.
- Gerekliyse arabuluculuk başvurusu yapılır ve son tutanak eksiksiz temin edilir.
- Sözleşmedeki yetki ve tahkim kayıtları dava açılmadan önce okunur.
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir. Sözleşme metnindeki özel kayıtlar ve tarafların sıfatı süreci belirgin biçimde değiştirir; dava açılmadan önce dosyaya özgü değerlendirme yapılması yerinde olur.