Uyuşturucu soruşturmasının ilk saatleri, gözaltı, arama ve el koyma işlemlerine sahne olur. Bu işlemlerin hukuka uygunluğu, dosyanın bütününü etkiler.
Yakalama (CMK m.90)
- Suçüstü hâlinde herkes yakalama yetkisine sahiptir.
- Suçüstü ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk yakalama yapabilir.
- Yakalanan kişi derhal kolluğa teslim edilir; ifade öncesi haklarının okunması şarttır (CMK m.147).
Gözaltı Süreleri (CMK m.91)
- Tek başına işlenen suçlarda 24 saat (yol süresi hariç).
- Toplu işlenen suçlarda 4 güne kadar uzatılabilir (Cumhuriyet savcısı yazılı emri ile).
- Süre sonunda kişi serbest bırakılır veya tutuklama talebiyle hâkim önüne çıkarılır.
- Süreye uyulmaması kişi özgürlüğünün ihlalidir; AYM ve AİHM'e taşınabilir.
Arama Türleri ve Şartları
- Üst araması (CMK m.116): Hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa savcı, sonradan kolluk amiri yazılı emri.
- Konut araması (CMK m.119): Kural olarak hâkim kararı; gecikmesinde sakınca durumunda yazılı emir; sonradan hâkim onayı.
- İş yeri araması: Konutla aynı çerçeve.
- Araç araması: Suçüstü ve makul şüphede daha esnek; ancak tutanak şarttır.
El Koyma (CMK m.123)
Suç eşyasına el konulması tutanak ile yapılır; tutanakta eşyanın özellikleri, miktarı, ele geçirildiği yer ve kişi yazılır. Mühürleme, taşıma ve laboratuvara teslim aşamaları delil zincirinin parçasıdır.
Yargıtay 10. CD — İlke
10. CD ve CGK, hâkim kararı veya yetkili merci yazılı emri olmadan yapılan aramaların hukuka aykırı sayılacağını, ele geçirilen eşyanın delil değerinin sorgulanması gerektiğini; "gecikmesinde sakınca" gerekçesinin somut ortaya konmasını arar.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Sanığın Hakları (CMK m.147)
- Suçun ne olduğunun açıklanması.
- Susma hakkı.
- Müdafii ile görüşme hakkı.
- Yakınına haber verilmesi hakkı.
- Sağlık muayenesi hakkı.
Pratik Tavsiye — Ailenin Yapması Gerekenler
- Yakının gözaltına alındığı haberini alır almaz avukata ulaşın.
- Bulunduğu emniyet birimine adınızı bildirin.
- Sağlık raporu alınmasını talep edin.
- Müdafiinin görüşme hakkından yararlanmasını sağlayın.
İlk 24 saat dosyanın seyrini belirler. Acil ceza müdafii desteği şarttır.