Trafik Kazası Avukatı

İşletenin sorumluluğu kusura bağlı değildir

Trafik kazası tazminatında en çok yanlış bilinen nokta, tazminat almak için karşı tarafın kusurunun ispat edilmesi gerektiğidir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85/1 bunun aksini düzenler: bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa; motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında ya da bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi hâlinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.

Burada kusur aranmaz; sorumluluk aracın işletilmesinden doğar. Kusur tartışması, aşağıda ele alınan kurtulma ve indirim hükümlerinde devreye girer.

Bu sayfa sorumluluk rejimini, kurtulma şartlarını, talep kalemlerini ve en kritik konu olan zamanaşımını dayanaklarıyla ele alıyor.

İşletilme hâlinde olmayan araç: ispat yükü değişir

m.85, bir ayrım yapar. İşletilme hâlinde olmayan bir motorlu aracın sebep olduğu trafik kazasından dolayı işletenin sorumlu tutulabilmesi için zarar görenin; kazanın oluşumunda işleten veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere ilişkin bir kusurun varlığını veya araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekir.

Yani park hâlindeki veya işletilmeyen bir araçla ilgili kazalarda ispat yükü zarar görene geçer. Bu nedenle kazanın aracın işletilmesi sırasında mı gerçekleştiği, dosyanın ilk tespitidir.

Aynı madde, yardım çalışmalarına ilişkin bir hâl de düzenler: işleten ve araç işleticisi teşebbüs sahibi, hâkimin takdirine göre kendi aracının katıldığı bir kazadan sonra yapılan yardım çalışmalarından dolayı yardım edenin maruz kaldığı zarardan da sorumlu tutulabilir.

Sorumluluktan kurtulma ve indirim: m.86

17/10/1996 tarihli 4199 sayılı Kanun'la değiştirilen m.86, kurtulma şartlarını birlikte arar. İşleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi;

• kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın,
• araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın,
• kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin ya da bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse

sorumluluktan kurtulur. Üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerektiğinden kurtulma pratikte kolay değildir.

m.86/2 ise kısmi bir imkân tanır: sorumluluktan kurtulamayan işleten veya teşebbüs sahibi, kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse hâkim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir. Yani zarar görenin kusuru tazminatı tamamen ortadan kaldırmaz, indirime yol açar.

Zamanaşımı: iki yıl ve kurtarıcı istisna

Bu madde, trafik dosyalarında en çok hak kaybı yaşanan noktadır ve aynı zamanda en çok kullanılabilir imkânı barındırır.

m.109/1: Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.

m.109/2 — kritik istisna: Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Trafik kazalarının büyük bölümü taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçunu oluşturduğundan, bu fıkra iki yıllık sürenin geçtiği düşünülen pek çok dosyayı kurtarır.

m.109/3 — sigortacıya karşı kesilme: Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı, tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır. Bu karşılıklı kesilme kuralı, başvuruların sırasını planlarken dikkate alınır.

m.109/4 — rücu: Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları; kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.

m.109/5 uyarınca diğer hususlarda genel hükümler uygulanır.

Hangi tazminat kalemleri istenebilir?

Kalemler Türk Borçlar Kanunu'nda sayılmıştır ve dilekçede her birinin ayrı ayrı belirtilmesi gerekir.

Yaralanma hâlinde: TBK m.54

Bedensel zararlar özellikle şunlardır: tedavi giderleri; kazanç kaybı; çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar; ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Son kalem en çok atlanandır: çalışma gücü kaybı oranı düşük olsa bile mesleğini sürdürme imkânının zayıflaması bu kapsamda değerlendirilir.

Ölüm hâlinde: TBK m.53

Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır: cenaze giderleri; ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar; ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.

Destekten yoksun kalma tazminatı hak sahiplerinin kendi talep hakkıdır; destek ilişkisi kanuni mirasçılıkla aynı şey değildir, fiilî destek ilişkisinin ortaya konulması gerekir.

Manevî tazminat: TBK m.56

Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevî tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. İkinci fıkra uyarınca ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevî tazminat ödenmesine karar verilebilir.

Tazminatın belirlenmesi ve indirilmesi

TBK m.51/1 uyarınca hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. TBK m.52/1 uyarınca zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir. Emniyet kemeri veya kask kullanılmaması gibi hususlar bu çerçevede tartışılır.

TBK m.50/2 ise zarar görenin lehine bir kolaylık getirir: uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler.

Araç üzerine şerh: m.85'in özel hükmü

Ölüm veya yaralanmanın bulunduğu kazalarda tahsil güvencesi sağlayan bir hüküm vardır. m.85, motorlu araç ölüme veya yaralanmaya sebebiyet vermişse; kazaya karışan aracın başkalarına devir ve temliki veya üzerinde bir hak tesisini önlemek amacıyla olaya el koyan Cumhuriyet Savcılıklarınca, aracın tescilli olduğu tescil kuruluşuna trafik kaydı üzerine şerh düşülmesi için talimat verileceğini düzenler.

Aynı fıkra iki ek kural içerir: kaza anı ile savcılıkça şerh düşülmesi arasında geçen süreler içinde kötü niyetle yapılan araç tescilleri hükümsüz sayılır; şerhin konulduğu tarihten itibaren bir ay içerisinde şerhin kaldırıldığına veya devamına ilişkin mahkeme kararı ibraz edilmediği takdirde bu şerh hükümsüz sayılır.

Bu bir aylık süre uygulamada sıkça kaçırılır; şerhin devamı için gerekli mahkeme kararının süresinde ibraz edilmesi gerekir.

Dosyayı kuran tespitler

1. Kaza aracın işletilmesi sırasında mı gerçekleşti? m.85 uyarınca bu, ispat yükünün kimde olduğunu belirler.
2. İşleten kim, teşebbüs sahibi var mı? m.85/1 uyarınca ikisi müştereken ve müteselsilen sorumludur; bu, tahsil kabiliyetini artırır.
3. Sigorta durumu: Zorunlu malî sorumluluk sigortası kapsamı ve limitleri; m.109/3'teki karşılıklı kesilme kuralı gözetilerek başvuru sırası planlanır.
4. Kusur dağılımı: Kaza tespit tutanağı, varsa bilirkişi raporu; m.86/2 uyarınca zarar görenin kusuru indirim doğurur.
5. Ceza dosyası var mı? m.109/2 uyarınca ceza kanununun daha uzun zamanaşımı öngörmesi hâlinde bu süre maddi tazminat taleplerine de uygulanır.
6. Zararın kalemleri: TBK m.53, m.54 ve m.56'daki kalemlerin belirlenmesi.
7. Ölüm hâlinde destek ilişkisi: Kimlerin destekten yoksun kaldığı ve bu ilişkinin fiilî dayanağı.

Toplanacak belgeler

• Kaza tespit tutanağı, varsa olay yeri fotoğrafları ve kamera görüntüleri.
• Araçların ruhsat ve sigorta poliçeleri; işleten ve teşebbüs sahibinin tespiti için.
• Tıbbi belgeler: ilk müdahale kayıtları, epikriz, ameliyat notları, kontrol muayeneleri, varsa engel oranı raporu.
• Gelir durumunu gösteren belgeler: ücret bordroları, banka kayıtları, hizmet dökümü, vergi beyanları. Kazanç kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılması kalemleri bunlara dayanır.
• Ölüm hâlinde: nüfus kayıtları ve destek ilişkisini gösteren belgeler.
• Ceza soruşturması veya kovuşturmasına ilişkin belgeler; m.109/2 bakımından önem taşır.
• Araç üzerindeki şerhe ilişkin kayıtlar ve tarihler.

Dosyanızın sorumluluk rejimini ve süre durumunu değerlendirmek için iletişim sayfasındaki kanallardan ulaşabilirsiniz.