Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü ve ses kayıtları, klasik hakaret veya iftira dosyalarından farklı bir hız gerektirir. İçerik yayıldıkça zarar büyür; buna karşılık aceleyle yanlış mercie yapılan başvuru, hem içeriğin kaldırılmasını geciktirir hem tazminat talebinin zeminini zayıflatır. Bu nedenle ilk adımda hukuki yollar paralel biçimde planlanmalıdır.
Üç Ayrı Yol Aynı Anda İşler
Deepfake içeriğe karşı başvurulabilecek yollar birbirinin alternatifi değildir. Birincisi, 5651 sayılı kanun kapsamında içeriğe erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması istemidir; bu istem sulh ceza hâkimliğine yöneltilir ve hızlı sonuç verir. İkincisi, fiilin suç oluşturduğu değerlendirmesiyle savcılığa yapılan şikâyettir; TCK kapsamında özel hayatın gizliliği, müstehcenlik veya iftira gibi farklı suç tipleri gündeme gelebilir; içeriğin bir sisteme hukuka aykırı erişimle elde edilmesi halinde TCK 243-245 arasındaki bilişim suçları da değerlendirilir. Üçüncüsü ise kişilik hakkı ihlaline dayalı maddi ve manevi tazminat davasıdır.
Tazminat Davasında Yetki
Kişilik hakkı saldırıya uğrayan kişi, tazminat davasını davalının yerleşim yeri mahkemesinde açabileceği gibi kendi yerleşim yeri mahkemesinde de açabilir. İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde zararın meydana geldiği yer geniş yorumlanabildiğinden, bu seçimlik yetki mağdur için önemli bir kolaylıktır. Davalının yurt dışında yerleşik bir platform olduğu hallerde, Türkiye içindeki temsilcinin bulunup bulunmadığı ve tebligatın nasıl yapılacağı baştan araştırılmalıdır. Görev bakımından tazminat istemi genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Delilin Kaybolmadan Sabitlenmesi
- İçeriğin bulunduğu bağlantı adresi, yayın tarihi ve erişim sayısı zaman damgalı biçimde kaydedilmeli
- Ekran görüntüsü tek başına zayıf kalabileceğinden, video dosyasının kendisi ve varsa üst verileri saklanmalı
- İçeriği paylaşan hesapların listesi ve yayılma zinciri çıkarılmalı
- İçeriğin sahteliğini gösterecek teknik inceleme talebi baştan planlanmalı
- Uğranılan somut zarar kalemleri belgelenmeli: iptal edilen iş ilişkileri, tedavi giderleri, itibar kaybına ilişkin veriler
Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi boyutu varsa, KVKK kapsamında veri sorumlusuna başvuru ve Kurula şikâyet yolu ayrıca değerlendirilebilir.
Erişim Engeliyle Yetinmek mi, Davaya Gitmek mi
İçeriğin kaldırılması çoğu zaman ilk hedeftir; ancak kaldırma kararı, uğranılan zararı gidermez ve içeriğin başka platformlarda yeniden ortaya çıkmasını engellemez. Karşı taraf özür ve gönüllü kaldırma teklif ettiğinde, tekrarı halinde uygulanacak yaptırım ve içeriğin tüm kopyalarının silinmesi taahhüdü yazılı hale getirilmelidir. Aksi halde uzlaşma, yalnızca sürenin işlemeye devam ettiği bir bekleme dönemine dönüşür.
Bilgi Notu
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir; içeriğin türü, yayıldığı platform ve mağdurun sıfatı izlenecek yolu değiştirebilir. Hızlı hareket gerektiren bu dosyalarda profesyonel destek almanız önerilir.