İnternette yayımlanan bir içerik kişilik haklarını ihlal ettiğinde iki ayrı ihtiyaç doğar: içeriğin yayılmasını durdurmak ve doğan zararı gidermek. Bu iki talep aynı dilekçeye sığmaz; farklı merciler, farklı usuller ve farklı sürelerle yürür. Sürecin başında yapılan merci hatası, hem içeriğin çevrimiçi kalmasına hem de tazminat için gerekli delillerin kaybolmasına yol açar.
Erişim Engeli Kararı Nereden Alınır?
İnternet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesine ilişkin kanun, kişilik hakkı ihlallerinde hızlı işleyen bir koruma yolu öngörür. Kişilik hakkı ihlal edilen kişi, içeriğin çıkarılmasını ve erişimin engellenmesini sulh ceza hâkimliğinden isteyebilir; talep doğrudan içerik veya yer sağlayıcıya da yöneltilebilir. Ayrıca ilgili kurum aracılığıyla yürüyen başvuru yolu bulunur. Bu yol, içeriğin suç oluşturup oluşturmadığından bağımsız olarak işleyebilir; amaç yayılmayı durdurmaktır.
Suç Duyurusu ile Tazminat Davası Ayrı Yürür
Bilişim sistemine girme, sistemi engelleme veya verileri yok etme gibi fiiller Türk Ceza Kanunu'nda ayrıca düzenlenmiştir; hakaret ve tehdit gibi fiiller de kendi hükümlerine tabidir. Bu fiiller için Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulur. Buna karşılık maddi ve manevi tazminat talebi hukuk mahkemesinde ileri sürülür ve yetki bakımından davalının yerleşim yeri yanında haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi de gündeme gelir. Ceza soruşturmasının sonucu beklenmeden tazminat davası açılabilir; ancak soruşturma dosyasındaki tespitler hukuk dosyasında önemli delil kaynağıdır.
Delili Kaybetmeden Sabitlemek
İnternet içeriği her an silinebileceğinden, ilk yapılması gereken içeriği kayıt altına almaktır:
- Tam URL adresi, tarih ve saat bilgisiyle ekran görüntüsü
- İçeriğin bulunduğu sayfanın noter aracılığıyla tespiti
- Yorum ve paylaşımlarda hesap adı ile profil bağlantısının kaydı
- Yayının erişim sayısını gösteren veriler
- İçerik veya yer sağlayıcıya yapılan kaldırma başvurusu ve verilen cevap
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamına giren bir veri işleme söz konusuysa, ilgili kişi olarak veri sorumlusuna yapılacak başvuru ve ardından kurula şikâyet yolu da ayrıca değerlendirilebilir. Bu yol, tazminat davasının alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
Kaldırma ile Yetinmek mi, Tazminat İstemek mi?
İçerik hızlıca kaldırılmışsa ve yayılma sınırlı kalmışsa, süreci uzatmadan sonlandırmak makul olabilir. Ancak yayın geniş kitleye ulaşmış, ticari itibarı etkilemiş, mesleki faaliyeti zedelemiş ya da aynı kişi tarafından tekrarlanıyorsa, tazminat davası hem giderim hem de caydırıcılık sağlar. Failin kim olduğu belirlenemiyorsa, tazminat davası açılmadan önce soruşturma yoluyla kimlik tespiti beklenmelidir; aksi hâlde davanın muhatabı gösterilemez.
Zaman Planı
- İçeriği tespit edin ve belgeleyin.
- Erişim engeli talebini gecikmeden sunun.
- Şikâyete tabi suçlarda kanuni şikâyet süresini takvime işleyin.
- Tazminat için zamanaşımı başlangıcını öğrenme tarihine göre hesaplayın.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; içeriğin niteliği ve platformun konumu izlenecek yolu değiştirir. Somut olayda hangi başvurunun öncelikli olduğunu bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz yerinde olacaktır.