Zamanaşımı, TBK sisteminde borcu sona erdirmez; borçluya ödemekten kaçınma imkânı veren bir def'i sağlar. Bu ayrım, uyuşmazlığın pratiğinde belirleyicidir: süre dolmuş olsa dahi def'i usulünce ileri sürülmedikçe sonuç doğurmaz. Bu rehber, zamanaşımı savunmasının nasıl kurulacağını ve hangi delillerle desteklenmesi gerektiğini konu alır.
Def'i Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Hâkim zamanaşımını resen gözetmez. Bu nedenle savunmanın zamanında ve açık biçimde ileri sürülmesi gerekir. Cevap dilekçesi verilmemişse veya def'i sonradan hatırlanmışsa, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı devreye girer ve savunma karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça dinlenmeyebilir. TKHK kapsamındaki ilişkilerde ise tüketici lehine öngörülen özel süre rejimleri ayrıca değerlendirilir.
Sürenin Başlangıcını Doğru Saptamak
Tartışmanın merkezinde çoğu zaman sürenin ne kadar olduğu değil, ne zaman işlemeye başladığı vardır. Genel kural, alacağın muaccel olduğu andır; ancak taksitli, dönemsel veya şarta bağlı edimlerde bu an her kalem için ayrı hesaplanır.
- Muacceliyet tarihini gösteren fatura, hakediş veya teslim belgesi
- Taksitli edimlerde her taksit için ayrı işleyen sürenin tablolanması
- İfa zamanını değiştiren ek protokollerin dosyaya konulması
- Sözleşmedeki bildirim ve ihtar şartlarının yerine getirilip getirilmediği
Kesilme ve Durma Anını Belgelemek
- Borçlunun borcu ikrar eden yazışması veya kısmi ödemesi delil olarak ayrılır.
- Dava açılması ve icra takibi gibi kesme sonucu doğuran işlemlerin tarihleri sabitlenir.
- Kesilmeden sonra sürenin yeniden işlemeye başladığı an ayrı bir satır olarak gösterilir.
- Karşı tarafın kesilme iddiasına dayandığı belgeler tek tek karşılanır.
İtirazın İptali ve Menfi Tespitte Konumlanma
Zamanaşımı savunması, alacaklının açtığı davada def'i olarak; borçlunun açtığı menfi tespit davasında ise iddianın dayanağı olarak ileri sürülür. İki durumda ispat yükü farklı dağıldığından, dilekçenin kurgusu da değişir. Takibe itiraz edilmiş bir dosyada savunmanın icra dosyasındaki itiraz gerekçesiyle çelişmemesi ayrıca önemlidir.
Usule Aykırı İşlem Riskini Azaltmak
Bu dosyalarda hak kaybının başlıca kaynakları şunlardır: def'inin süresinde ileri sürülmemesi, borcu ikrar anlamına gelebilecek yazışmaların dikkatsizce gönderilmesi, kısmi ödemenin sonuçlarının öngörülmemesi ve delil listesinin usulüne uygun bildirilmemesi. Uzlaşma görüşmelerinde kullanılan ifadelerin de sonradan aleyhe yorumlanabileceği unutulmamalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Sözleşmenin türü ve alacağın niteliği süre rejimini değiştirebileceğinden, savunmayı kurgulamadan önce belgelerin tamamını gören bir hukukçudan görüş alınması önerilir.