Banka hesabına erişimin aniden kesilmesi, çoğu zaman herhangi bir açıklama yapılmadan gerçekleşir. Bu noktada yapılan en pahalı hata, bankaya defalarca dilekçe verip asıl karar merciini hiç görmemektir. 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar ile TCK'nın aklama suçuna ilişkin hükümleri, birbirinden farklı üç mekanizmayı aynı anda çalıştırabilir.
Önce İşlemin Hukuki Niteliğini Ayırın
Uygulamada aynı görünen üç durum vardır ve itiraz yolu her birinde farklıdır. Birincisi, bankanın kendi risk politikası kapsamında uyguladığı ticari nitelikli kısıtlamadır. İkincisi, şüpheli işlem bildirimi sonrası idari süreçte ortaya çıkan askıya alma hâlidir. Üçüncüsü ve en ağırı, bir ceza soruşturması kapsamında verilen elkoyma kararıdır. Hesap dökümünün ve bankadan alınacak yazılı gerekçenin ilk günden istenmesi, bu ayrımı yapmanın tek pratik yoludur; çünkü yanlış tanımlanan işlem, doğru dilekçenin yanlış kapıya bırakılmasına yol açar.
Hangi Kapı Çalınır?
Ceza soruşturması kapsamında verilmiş bir koruma tedbiri söz konusuysa, itiraz ceza muhakemesi usulüne göre yetkili hâkimliğe yapılır ve bu itirazın kendine özgü kısa bir süresi vardır. İdari nitelikte bir işlem varsa idari yargı denetimi gündeme gelir. Bankanın sözleşmesel gerekçeye dayanan kısıtlamasında ise muhatap doğrudan bankadır ve uyuşmazlık, mudinin sıfatına göre tüketici mercileri ya da genel mahkemeler önünde çözülür. Bu üç yolun süreleri ve yetki kuralları birbirinden bağımsız işler; birine başvurmak diğerinin süresini durdurmaz.
Tebligat Gecikmesi ve "Öğrenme Anı" Sorunu
Bu dosyaların ayırt edici özelliği, ilgilinin çoğu zaman kararı bir tebligatla değil, kartının çalışmamasıyla öğrenmesidir. İtiraz süresi ise tebliğ ya da öğrenme tarihine bağlıdır. Bu nedenle bankadan alınan yazının tarihi, ATM veya mobil uygulama ekran görüntüsünün tarihi ve varsa tebligat mazbatası aynı dosyada tutulmalıdır. Öğrenme anını belgeleyemeyen ilgili, süresinde başvurduğunu ispat etmekte zorlanır. Adres kayıt sistemine yapılan tebligatın fiilen ulaşmaması da sık karşılaşılan bir gecikme kaynağıdır.
İlk Yedi Günde Yapılacaklar
- Bankadan kısıtlamanın dayanağını gösteren yazılı bildirimin talep edilmesi
- Bloke tarihinden geriye doğru hesap hareketlerinin dökümünün alınması
- Şüphe konusu para girişlerinin kaynağının belgelerle eşleştirilmesi
- İşlemin idari mi adli mi olduğunun netleştirilmesi ve buna göre merciin belirlenmesi
- Kripto varlık işlemleri varsa platform kayıtlarının, SPK düzenlemeleri çerçevesindeki hizmet sağlayıcıdan istenmesi
Kapanış
Aklama şüphesine dayanan dosyalarda savunmanın gücü, paranın kaynağını gösteren belge zincirinin bütünlüğüne bağlıdır. Yukarıdaki çerçeve genel yönlendirme sunar; işlemin niteliği ve soruşturmanın aşaması stratejiyi tümüyle değiştirebileceğinden, dilekçe verilmeden önce dosyaya özgü hukuki destek alınması yerinde olacaktır.